تاریخ و جغرافیای کوه های ایران

تاریخ و جغرافیای کوه های ایران
   پیش گفتار
      کوهستان و زندگی تاریخ مردم در آن باعث پیدایش یکی از پنج تمدن و فرهنگ ایران شده است،  که در ایران بزرگ توضیح داده ام،  بنابر این کوهستان در تاریخ ایران نقش بسزایی داشته است.  در این بخش به مرور از جغرافیای بلندی های ایران و تأثیر آنها در تاریخ و تاریخ اجتماعی می نویسم.  چهار رشته کوه اصلی ارتفاعات ایران را تشکیل می دهند،  رشته کوه های شمالی،  رشته کوه های غربی، رشته کوه های جنوبی و رشته کوه های مرکزی و شرقی.
  مقاله کوه های ایران،  ادامه دارد و بازنویسی می شود.
رشته کوه های ایران
      رشته کوه های شمالی،  از کوه های آرارات در ترکیه و ارمنستان شروع شده،  و به ترتیب با کوه های علمدار، سهند، سبلان، کوه های طالش، کوه های قافلانکوه در آذربایجان،  رشته کوه های البرز در شمال استان تهران و قسمت جنوبی استان های گیلان و مازندران،  کوه های آلاداغ، بینالود، هزار مسجد و قراداغ در خراسان ادامه یافته،  و در افغانستان به کوه های هندو کش می پیوندند.  بلند ترین نقطه این کوه ها قله دماوند با 5671 متر بلندا است،  که بلند ترین نقطه ایران محسوب می شود.
      رشته کوه های غربی،  نیز از آرارات شروع شده،  و از شمال غربی به سوی جنوب شرقی امتداد داشته و کوه های ساری داش، چهل چشمه، پنجه علی، الوند، کوه های بختیاری، پیشکوه و پشتکوه، اشترانکوه، زردکوه را در بر می گیرد.  تقریباً تمام این سلسله کوه ها را در مجموعه رشته کوه زاگرس می نامند،  بلند ترین نقطه این رشته قله دینار یا دنا است که 4409 متر بلندا دارد.
      رشته کوه های جنوبی،  از خوزستان تا سیستان و بلوچستان امتداد یافته،  و به کوه های سلیمان در پاکستان می پیوندد،  و شامل کوه های سپیدار، میمند، کوه های بشاگرد و کوه بم پشت می باشد.
      رشته کوه های مرکزی و شرقی،  عمدتاً شامل کوه های کرکس، شیر کوه، کوهبنان، جبال بارز، هزار، بزمان، و تفتان بوده،  و بلند ترین نقطه این کوه ها کوه هزار با 4465 متر بلندا می باشد.
کوه های البرز مرکزی
      رشته کوه البرز مرکزی که در میانه رشته کوه بزرگ البرز قرار گرفته از زیباترین کوهستان های ایران بزرگ است، اکثر البرز مرکزی از خط  الراس های موازی و بسیار طولانی که به راستای ساحل دریای مازندران از شرق به غرب امتداد یافته اند تشکیل شده است.  دره های بسیار عمیقی همچون، چالوس، هراز، شاهرود، و….، شکاف های عمیقی را در میان این خط  الراسها پدید آورده اند.  دامنه های شمالی البرز مرکزی که به دریای مازندران نزدیک میباشند غالبا تا ارتفاع ۲۳۰۰ متری از جنگلهای انبوه پوشیده شده اند.  اگر چه جنگلهای تنک سرو کوهی در معدودی نقاط همچون دامنه های جنوبی قله سیالان دیده شده اند بقیه دامنه های البرز مرکزی به غیر از ته دره ها، عاری از درخت می باشند،  انوش راوید بسیاری از این مناطق را برای کار های علمی تاریخی بازدید کرده است.  علفزارها برفچالها و تعداد قلیلی یخچال ارتفاعات بلندتر البرز مرکزی را پوشش میدهند.  قله ۵۶۱۰ متری دماوند بلند ترین قله البرز مرکزی وخاور میانه میباشد.  بدلیل ارتفاع بسیار زیاد قله دماوند از بقیه کوه های البرز متمایز گردیده و از دهها و یا حتی بیش از صد کیلومتر دورتر قابل رویت است.
کوه های تخت سلیمان
      منطقه تخت سلیمان و علم کوه واقع در سلسله جبال البرز و قسمت بزرگی از آن تحت عنوان البرز فزبی محسوب می گردد،  این ناحیه بزرگ کوهستانی با داشتن حدود 200 قله بالای 4000 متر،  و یخچال‌ها، برفچال‌ها و دیواره‌ هایش از جمله مشهور ترین ارتفاعات ایران و آشنا برای کوه نوردان خارجی است.  این منطقه از شمال به شهرهای چالوس، سلمانشهر، تنکابن و مناطق جنگلی، از جناح شرقی محاط به دره رودخانه چالوس و از جناح غربی محدود به دره بزرگ سه هزار و بالاخره از جنوب و جنوب غربی به دره‌های طالقان و الموت منتهی می‌گردد.  این منطقه پس از قله دماوند بلندبرین قله های البرز مرکزی را در خود جای داده است و تنها منطقه ایست که ارتفاع قله های آن از ۴۴۰۰ متر تجاوز میکند.  بسیاری از قله ها بر ستیغ خط الراسی که بر خلاف اکثر دیگر خط الراسهای البرز مرکزی از شمال به جنوب امتداد می یابد قرار گرفته اند.  ارتفاع این خط الراس در مسیری به طول ۱۹ کیلومتر از جنوب قله لشگرک کوچک تا قله مازی گردن شمال،  در هیچ نقطه ای به پایینتر از ۴۰۰۰ متر نمی افتد.  دو شاخه اصلی-یعنی شاخه چالون/ سیاه کمان و شاخه هفت خوانها- طول خط  الراس های به هم پیوسته را که تماماً بالای ۴۰۰۰ متر هستند را به ۳۰ کیلومتر میرسانند.  شاخه های اصلی دیگری همچون شاخه ابیدر/ دیوچال شاخه میش چالک/ کلوان و شاخه زرین کوه/ آلانه سر بعضا بالای ۴۰۰۰ متر می باشند.
      نزدیکی کوههای تخت سلیمان به دریای مازندران باعث پدید آمدن دره های بسیار عمیق در منطقه شده است،  این دره ها اکثرا تا ارتفاع ۲۳۰۰ متری از جنگلهای خزری پوشیده شده اند.  در قلب منطقه دره های مرتفع U شکلی به چشم می خورند که بیانگر فرسایش زمین شناسی یخچالی در این کوهها میباشند،  در حال حاضر کوههای تخت سلیمان دارای بزرگترین مجموعه از یحچالهای کوهستانی در ایران هستند.  قله زیبای تخت سلیمان در شمال علم کوه قرار گرفته است و از نظر ارتفاع پنجمین قله خط  الراس معروف تخت سلیمان است،  از طریق خط  الراس جنوبی به شانه کوه 4465 متر و سپس دیواره زیبای علم کوه متصل است.  دامنه های شمالی تخت سلیمان به دندان اژدها می رسند،  در سمت غرب تخت دره هفت خوان و یخچال اسپیلت قرار گرفته اند و در شرق یخچال تخت سلیمان به نام پاتخت قرار گرفته است.
     در منطقه تخت سلیمان یخچال‌های بزرگی وجود دارد که از جمله مهمترین آنها باید از هفت خوان، سرچال، پاتخت، علم چال، خرسان، مرجیکش و چالون نام برد.  رودخانه‌های بزرگی از منطقه تخت سلیمان سرچشمه می‌گیرند که عبارتند از،  سردآبرود، پراچان، ناریان، الموت رود، گرما رود و ازارود که هر کدام از یکی از جناح‌های خاص منطقه جاری می‌باشند.  از جمله دیگر ویژگی‌های این منطقه وجود دیواره‌های مرتفع تخت سلیمان، مناره، علم کوه، دیواره غربی، هفت خوان خرسان در نقاط مختلف آن است.  این دیواره‌ها  خود بر  جاذبه این مجموعه ارتفاعات برای اکثریت قریب به اتفاق کوهنوردان داخلی و خارجی افزوده است.  در منطقه چندین پناهگاه و جان پناه وجود دارد که عبارتند از:  پناهگاه سرچال، هتل رودبارک، جانپناه سیاه سنگ، جانپناه خرسان،  جانپناه گردونکوه، خونه گلی.
  علم کوه ۴۸۵۰ متر
      قله مرتفع علم کوه با ارتفاع 4850 متر در مرکز رشته کوه‌های تخت سلیمان در استان مازندران قرار گرفته است،  نزدیکترین شهر به این منطقه رود بارک و کلار دشت در استان مازندران می باشد،  قله علم کوه پس از دماوند دومین قله مرتفع ایران به شمار می رود.  در جبهه شمالی این قله دیواره ای به طول 650 متر وجود دارد که یکی از زیبا ترین و مشکل ترین دیواره های دنیا به شمار می رود،  جبهه جنوبی این کوه مشرف به طالقان است.  منطقه علم کوه دارای 47 قله بالای 4000 متر است که به الپ ایران نیز معروف است.  پائیز و زمستان علم کوه مواجه با برف بسیار سنگین و طوفان و بوران و ریزش متوالی بهمن های سنگین همراه است بهار هر سال نیز این وضعیت ادامه دارد و در تابستان هوا معتدل تر می باشد،  باد غالب از غرب و  منطقه سه هزار بر ناحیه می وزد و آب مصرفی در سر چشمه های متعدد آن به وفور یافت می گردد منطقه علم کوه چون سبلان دارای یخچال های بزرگ دائمی است که از هر سوی آنرا در بر گرفته اند.  آثار تاریخی از دوره های پارتی اشکانی در دامنه های آن واقع است.
   ارتفاعات:
  شاخک غربی علم کوه ۴۷۸۲ متر /  شاخک شرقی علم کوه (تقریبا) ۴۷۵۰ متر
  خرسان شمالی (و میانی) ۴۶۸۰ متر /  تخت سلیمان ۴۶۵۹ متر
  خرسان جنوبی ۴۶۵۹ متر / ویران کوه ۴۶۰۹ متر  
  سیاه سنگ ۴۶۰۴ متر / مرجی کش ۴۵۸۰ متر
  هفت خوان شماره یک ۴۵۳۷ متر / هفت جوان شماره دو ۴۵۲۸ متر   
  چالون ۴۵۱۶ متر / سیاه گوک جنوبی (تقریبا) ۴۵۰۰ متر
 سیاه گوک شمالی ۴۵۰۵ متر / سیاه کمان ۴۴۷۲ متر
 شانه کوه ۴۴۶۵ متر / هفت خوان شماره پنج ۴۴۵۷ متر   
 کالاهو (میشور و نفار نقار) ۴۴۳۱ متر / قبی ۴۴۳۰ متر
 رستم نیشت ۴۴۲۶ متر / گردونه کوه (و هزار چم) ۴۴۰۲ متر
 دندان اژدها (تقریبا) ۴۴۰۰ متر / مناره ۴۳۷۸ متر
 لنگری شماره یک ۴۳۷۶ متر / میان سه چال ۴۳۴۸ متر
 لوی نا (کل چال) ۴۳۴۰ متر / تنگ گلو ۴۳۳۵ متر
 لنگری شماره دو ۴۳۲۴ متر / ستاره ۴۲۹۶ متر
 ابیدر (گرماب سر) ۴۲۶۰ متر / لشگرک بزرگ ۴۲۵۶ متر
 تخت رستم ۴۲۴۸ متر / زرد گل ۴۲۳۱ متر
 زرین کوه (ماسه چال) ۴۱۹۸ متر / دیوچال ۴۱۸۵ متر
 لشگرک کوچک ۴۱۸۴ متر / مازی گردن ۴۱۴۰ متر
 گرده کوه ۴۱۴۰ متر / کلوان شماره یک ۴۰۷۸
 کلوان شماره دو ۴۰۶۸ متر / میش چالک ۴۰۶۷ متر
 آلانه سر ۴۰۶۵ متر / نزار ۴۰۴۷ متر
 خرس چر ۴۰۳۰ متر / کرما کوه ۴۰۲۰ متر
 ماسمور ۴۰۱۲ متر / سیاه نو ۴۰۰۶ متر
 پسند کوه (تقریبا) ۴۰۰0
عکس ارتفاعات البرز،  انوش در ییلاق تنکابن و ارتفاعات البرز مرکزی،  عکس شماره 4556.
 سبز= جنگل های شمال ایران، سفید= آسمان شفاف مرکز ایران، قرمز= سرخی فجر خلیج فارس
    توجه:  اگر وبلاگ به هر علت و اتفاق،  مسدود، حذف یا از دسترس خارج شد،  در جستجوها بنویسید:  وبلاگ انوش راوید،  یا،  فهرست مقالات انوش راوید،  سپس صفحه اول و یا جدید ترین لیست وبلاگ و عکسها و مطالب را بیابید.  از نظرات شما عزیزان جهت پیشبرد اهداف ملی ایرانی در وبلاگم بهره می برم،  همچنین کپی برداری از مقالات و استفاده از آنها با ذکر منبع یا بدون ذکر منبع،  آزاد و باعث خوشحالی من است.
ارگ   http://arq.ir
این نوشته در تاریخ ایران ارسال و برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.