شهرستان های تاریخی ایران

   شهرستان های تاریخی ایران
   پیش گفتار
      در پست های مختلف وبلاگ تعریف هایی از تاریخ را نوشته ام،  که اینها در شهرستان های کوچک اتفاق افتاده اند،  بهمین جهت لازم دیدم که شرح کوتاهی از آن شهرستان هم بنویسم.  البته تمام شهرستان های ایران سابقه تاریخی مفصل و شیرین دارند،  ولی من فقط می توانم تعدادی را بنویسم،  امیدوارم جوانان باهوش هر شهر و روستا،  از تاریخ دیار و مردمان خودشان بنویسند.  ما ایرانیان کلی تاریخ گفته نشده داریم،  نوشتن و تدوین آنها،  از وظایف مهم تاریخ نویسان نوین ایران است.
   شهرستان تنگستان
      از دلاوران تنگستان نوشتم،  بهمین جهت لازم دیدم از شهرستان تنگستان،  شهرستانی با سابقه تاریخی مفصل به تحریر در نیامده هم تعریفی داشته باشم.  شهرستان تنگستان در استان بوشهر قرار دارد،  شهر بوشهر از بنادر بزرگ و مهم تاریخی ایران است،  كه در دوران هایی از تاریخ به عنوان مركز بنادر جنوب كشور شناخته می شد.  شهرستان تنگستان شامل بخش ساحلي به مركزیت دلوار،  تنگستان مياني يا شمالي بمركزیت اهرم،  تنگستان كوهستاني بمرکزیت …  در وب های عزیزان تنگستانی دیدم:  در لهجه محلي تنگسون و منسوب به تنگستان را تنگسير مي گويند.  كلمه ‌‍‍‍تنگ به معني جاي كم عرض فاصله اندك ميان دو كوه راه كوهستاني است،  در نام هايي مثل تنگ ارم (تنگ رم)، تنگ بيد خون، تنگ پست چمه تنگ تمبتا (Tombeta) تنگ چله و تنگ حنا،  كه همه در استان بوشهر هستند.  همچنين بيش از سي نقطه در مناطق و شهر هاي مختلف ايران،  با كلمه تنگ تركيب شده ديده مي شود.  واژه ستان نيز پسوند مكان است،  و بر روي هم تنگستان به معني جاي كم عرض،  فاصله ميان دو كوه و سرزمين داراي تنگه هاي كوهستاني است.  اين منطقه را بدان جهت تنگستان گويند،  كه اولا‍ً داري كوه هاي صعب العبور در قسمت هاي شمالي است،  ثانياً اين نقطه در ميان دريا و كوه واقعه شده است.  اين رشته كوه از غرب به شرق و بموازی دريا كشيده شده اند.  فاصله بين كوه ها و دريا در نقاط مختلف كم يا زياد مي شود،  و بواسطه تنگي فضا ميان كوه و دريا اين منطقه را تنگستان گفته اند،  بديهي است كه كلمه تنگسير نيز در اصل اسم مكان مثل سردسير، گرمسير، بردسير و غيره،  اما اين واژه به صورت عام به اهل تنگستان اطلاق مي شود.
      براي پي بردن به كلمه تنگسير و تنگستان به نام ديگري توجه مي كنيم،  به نام خنسير (خنه سير) خنه سير،  نژادی و قومي است در استان بوشهر،  كه از روستاي كري (Karri) و كلات تنگستان ساحلي تا روستاي چاه پهن، هدكان ‹‹هدكو›› لاور، بريكان ‹‹بريكو›› بالنگستان ‹‹گلستان›› و دهستان كبگان پراكنده است،  در روستاي مركزي استان نيز در محله جبري سكونت دارد.  واژه خنه سير را خنده سير، سير خانه، سير خنازير،  نيز گفته اند،  كه به نظر نمي رسد اين واژه ها و معاني آن درست باشند،  و بعضي گفته اند:  چون به واسطه ظلم و ستم حاكم محلي يا بر اثر خشكسالي هاي مداوم خانه و كاشانه خود را ترك كرده و جلاي وطن نموده اند،  آنها را خنه سير،  یا خانه سير،  نام نهاده اند.  البته اين مطلب بعيد هم به نظر نمي رسيد، كلمه ‹‹خن›› و ‹‹خنه›› در فارسي و پهلوي به معني خانه، سرا، جاي باز و جاي وسیع است،  و بدون ترديد كلمه ‹‹خنه سير›› و ‹‹خنسير›› به معني جاي وسيع است،  و چنان كه مي دانيم هر اندازه كه از منطقه ساحلي و فاصله اندك بين كوه و دريا به طرف مشرق پيش برويم،  فضا وسيع تر مي شود،  تا آنجا كه ديگر كوه ديده نمي شود،  يا فقط دامنه هاي كم ارتفاع به نظر مي آيد.  اگر اين استدلال را بپذيريم مي توان گفت،  كه دو واژه تنگسير و خنسير متضادند،  اولي به معني جاي كم عرض و دومي به معني وسيع و عريض است.  در آثار سيا حان و سفر نامه نويسان،  نام اصلي تنگستان را ‹‹تنگسير›› نوشته اند،  اما بعد ها تنگستان را در معني اهل تنگستان گفته اند،  خنه سير به معني محل خانه نيز مي باشد.
      محمد ابراهيم كازروني، متخلص به نادري،  كه در زمان محمد شاه قاچار،  مامور بررسي و مطالعه بنادر و جزاير خليج فارس شده بود،  در كتاب خود نوشته:  تنگستان بلوكي است كه در جنوب صحنه دشتستان و در شمال بلوك اهرم و خورموج و در مشرق بندر بوشهر واقع است …..  وضع وقوع تنگستان چنين است كه كوهي متوسط در سمت شرق بوشهر به چهار فرسنگ بعد واقع است،  و قبله آن در جایي به قدر ربع فرسنگ و در جایی نيم فرسنگ گريو و ماهور رملستان است،  و در قبله آن نيز بعضي اماكن به تنگستان است دوازده فرسنگ مي شود.
      يكي از ديوانيان پادشاهی قاجار كه ظاهراً يك افسر مهندس بود،  از طرف محمد شاه مامور تهيه گزارش از جنوب ايران شد،  به بوشهر، دشتي، دشتستان و تنگستان سفر كرده بود.  در كتاب خود به نام سفرنامه از جنوب ايران نوشته:  مجملاً اين بلوك در وسط دريا و زنجيره كوهي كه از شمال كشيده شده است به جنوب واقع است،  و از كوه هاي مزبور الي دريا،  مسافتي ندارد و بسيار تنگ است،  و كوه هاي مزبور نيز ارتفاعي ندارند،  ليكن بسيار مكان هاي مشكل دارد،  كه صاف و راست به طور ديوار بريده شده است. …..  هوايش بغايت گرم است،  و از تسميه تنگناي آن عرصه،  پي به مسم‍ا برده مي شود،  يعني از اسم اين بلوك مي توان فهميد كه چگونه تنگ است،  كه مسمي به تنگستان شده است.  حاكم بلوك مذكور،  عاليجاه باقر خان ولد مرحوم احمد شاه خان تنگستاني از جمله طوايف پولادي است.  مردم تنگستان به شجاعت و دلاوري شهره اند.  رويداد هاي تاريخي بسيار مهم و آگاه و غم انگيز در اين منطقه وجود داشته است.  در هنگام حمله دوم دولت انگليس به بوشهر،  دلاوران تنگستاني به فرماندهي باقر خان تنگستاني،  در بوشهر جانبازي هاي بسيار كردند،  در اين جنگ نا برابر و تن به تن فرزند رشيد باقرخان يعني احمد خان تنگستاني شهيد شد،  از آن پس تا زمان شهادت رئيس علي و تاكنون تنگستان و تنگستاني به عنوان مظهر مبارزه و مقاومت در برابر نيروي بيگانه شناخته شده است.  باقر خان تنگستاني دوم فرزند علي خان با انتشار روز نامه جنوب تهران در 1289 خورشیدی،  به شدت با استبداد عصر قاجار و معاهده 1919 وثوق الدوله به مبارزه پرداخت.  توجه:  این مقاله را از چند وبلاگ برداشتم،  عزیزان که متن و مقاله ای در این باره دارند،  در صورت امکان لینک یا مقاله را لطف نموده ارسال دارند،  تا با نام خودشان در این وبلاگ پست نمایم.
   عکس انوش در باغ های شهرستان تنگستان،  1342 خورشید یا حدود نیم قرن پیش،  مشروح در تولد در تاریخ،  عکس شماره 113.
 
ارگ   http://arq.ir
این نوشته در تاریخ ایران ارسال و برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.