معیار مناسب برای بهبود برنج

معیار مناسب برای بهبود برنج بمنظور تولید ارقام جدید و پایدار و افزایش عملکرد و کیفیت پخت بالا یکی از اهداف مهّم برنامه های به نژادی این مقاله است.
معیار مناسب برای بهبود برنج
بررسی همبستگی صفات مورفولوژیکی لاین­های جدید برنج در غرب مازندران
      معیار مناسب برای بهبود برنج بمنظور تولید ارقام جدید و پایدار و افزایش عملکرد و کیفیت پخت بالا یکی از اهداف مهّم برنامه های به نژادی این مقاله است.
   پژوهشگران:  مجید مرادخانی 1*،  رحمت منتظری2،  مرتضی سام­دلیری3 ، و سید امیرعباس موسوی4.
  2 و 3 و 4 –  دانش­آموخته کارشناسی­ارشد، دانشیار و استادیار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد چالوس، دانشکده کشاورزی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، چالوس، ایران.
 1-  دانش­آموخته کارشناسی­ارشد دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تاکستان، دانشکده علوم کشاورزی، گروه زراعت، تاکستان، ایران.
نویسنده مسئول مجید مرادخانی  moradkhani.majid@hotmail.com
معیار مناسب برای بهبود برنج
تصویر برج برنج،  عکس شماره 9341.
معیار مناسب برای بهبود برنج
لوگو تخصصی و تخصصی تر باشیم،  عکس شماره 1529.
این برگه بشماره 1412 پیوست لینک زیر است:
معیار مناسب برای بهبود برنج
چکیده
      به منظور بررسی رابطۀ بین خصوصیات مورفولوژیکی و انتخاب معیار مناسب برای بهبود عملکرد این پژوهش روی 9 لاین اصلاح شدۀ جدید و یک رقم برنج (شاهد) اصلاح شده کشت غالب منطقه (رقم شیرودی) در سال زراعی 1389 در ایستگاه تحقیقات برنج چپرسر تنکابن در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با چهار تکرار اجرا شد.
      نتایج نشان داد که در بین ژنوتیپ­های برنج مورد مطالعه برای تمامی صفات اختلاف معنی­داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت. عملکرد رقم شیرودی و لاین­های شماره 1 و 2 نسبت به بقیه بیشترین عملکرد دانه را تولید نمودند. عملکرد دانه با صفات تعداد پنجۀبارور در بوته و وزن صددانه همبستگی مثبت و معنی­دار به ترتیب 66/0 و 71/0 بود.
      همچنین عملکرد دانه با صفات ارتفاع بوته در 45 روز بعد از نشا، تعداد پنجۀ­کل، تعداد پنجۀ­بارور و غیربارور در بوته، طول برگ پرچم و عرض برگ پرچم، سطح برگ پرچم، طول دانه، عرض دانه، و تعداد دانه در خوشه همبستگی مثبت غیرمعنی­دار داشت و با صفات ارتفاع بوته در مرحلۀ رسیدگی، نسبت طول به عرض برگ پرچم، نسبت طول به عرض دانه، طول خوشه و فاصلۀ آخرین میان­گره همبستگی منفی غیرمعنی­دار داشت.
      نتایج تجزیه رگرسیون گام­به­گام نشان داد که صفت­های وزن صددانه و تعداد پنجۀبارور در بوته بیشترین تأثیر را در افزایش عملکرد دانه داشتند. نتیجه تجزیۀ علّیّت معلوم کرد که وزن صددانه می­تواند جایگزین عملکرد دانه در گزینش برای افزایش عملکرد دانه شود.
   واژه­های کلیدی:  ژنوتیپ, بهبود عملکرد برنج, تجزیه رگرسیون, تجزیه علیّت, همبستگی صفات.
معیار مناسب برای بهبود برنج
مقدمه
      بیش از نیمی از مردم جهان، برنج را به عنوان غذای اصلی خود مصرف می­کنند و با افزایش روند جمعیت جهان، افزایش مواد غذایی به منظور تأمین نیازهای غذائی مردم اجتناب ناپذیر است، رفع چنین ناهماهنگی مستلزم افزایش عملکرد محصول زراعی در واحد سطح که به عنوان مهمترین راه چاره برای نجات بشر از فقر و گرسنگی است، بستگی به اصلاح و ایجاد ارقام پرمحصول با خصوصیات و پتانسیل کمی و کیفی بالا دارد.
      بنابراین قسمت عمده­ای از محور فعالیت­ها صرف تهیه ارقام جدید پرمحصول و استفاده از تکنیک­های زراعی جهت افزایش تولید می­گردد (4). نكته قابل اهميت و شايان توجه اين است كـه بـا توجـه بـه محـدوديت منـابع در اختيـار به خصوص بحران در حال توسعه آب، قرار است افزايش توليد داخـل را نیز اتفـاق بیافتـد. بنـابراين، افزايش توليد داخل عمدتاٌ مي­بايست با تكيه بر شاليزارهاي شمال كشور اتفـاق افتـد، در نتیجه توليد برنج آن هم در گرانترين اراضي شمال كشور بايد براي توليدكننـده ارزش و توجيـه اقتصادي معني­داري داشته باشد.
      به طوري كه امروزه يكي از عوامل تهديدكننده ظرفيـت­هـاي توليد برنج استان­هاي شمالي روند تغيير شتابان كاربري است در چنين شرايطي، حل مشكلات توليـد بـرنج كـشور؛ ارتقاي توان فني توليد برنج و افزايش توليـد، بهـره­وري استفاده از منابع توليد، توسعۀ مكانيزاسيون، افزايش بهره­وري از شاليزار و درآمد كـشاورز و كاهش ضايعات، سرمايه­گذاري قابل توجهي روي تحقيقـات، آمـوزش و انتقـال يافتـه­هـاي تحقيقاتي برنج نمود و هم سياست­گـذاري­هـاي مناسـب بـراي حمايـت از توليـد داخلـي را تبيين كرد (22).
      معرفی ارقام جدید برنج با کمیّت و کیفیت دانۀ بالای مناسب رویش در هر منطقه همراه با دارا بودن خصوصیات زودرسی، پاکوتاهی، مقاوم به خوابیدگی بوته و ریزش دانه، تحمل تنش­های محیطی و مقاومت به آفات و بیماری­ها از اهداف اصلاح برنج و حائز اهمیت فراوان می­باشد. کیفیت دانه در برنج همانند سایر غلات دارای اهمیت بالایی می­باشد. از نظر مصرف کننده، کیفیت برنج تا حدود زیادی بستگی به خواص پخت، شکل ظاهری و طعم آن دارد.
      در کشور ما بهبود کیفیت دانه یکی از اهداف بسیار مهّم اصلاح برنج و یکی از عوامل تأثیرگذار و تعیین­کننده در معرفی، پذیرش و توسعۀ سطح کشت ارقام جدید می­باشد به طوری که ارقام پرمحصول برنج علیرغم دارا بودن پایداری عملکرد و سایر خصوصیات زراعی مطلوب، بدون داشتن معیارهای کیفی مناسب مورد استقبال کشاورزان و مصرف­کنندگان قرار نمی­گیرند، تحقیقات برنج از چهار دهه پیش، پیشرفت­های زیادی در زمینه معرفی و توسعۀ کشت ارقام اصلاح شده و افزایش کارآیی مدیریت منابع طبیعی و نهاده­ها داشته است که به افزایش محصول، کاهش هزینۀ تولید و افزایش درآمد کشاورزان کمک کرده است (7).
      تولید ارقام جدید و پایدار به منظور افزایش عملکرد و کیفیت پخت بالا یکی از اهداف مهّم برنامه­های به­نژادی است. دراین میان دانستن روابط بین صفات مورد مطالعه و تعیین سهم هر یک بر همدیگر و همچنین بر عملکرد کمک بسیار شایانی در اصلاح ارقام و انتخاب ژنوتیپ­های مطلوب دارد (26).
     به طور کلی هدف­های اصلاح برنج شامل: افزایش عملکرد در واحد سطح، به دست آوردن واریته­های مناسب از حیث دورۀ رویش در هر محل، به دست آوردن واریته­های مقاوم به خوابیدگی ساقه و ریزش دانه، تهیۀ واریته­های مناسب برای زراعت مکانیزه به دست آوردن واریته­های مقاوم به بیماری­ها و تنش­های محیطی، ایجاد واریته­های با کیفیت پخت مناسب می­باشد. جمع­آوری تمام خصوصیات مذکور در گیاه به لحاظ وجود همبستگی­های منفی بین پاره­ای از صفات کار دشواری است. علیرغم مسائل مذکور، محققین در برنامه­های ملی و بین­المللی موفق به تولید واریته­های پرمحصول با کیفیت پخت مناسب که مورد قبول مردم و مقاوم به بیش از شش نوع آفت و بیماری است گردیده­اند (23).
انتخاب گیاهان و ارقام مطلوب بر مبنای اجزای عملکرد از دیر باز مورد توجه و استفاده به­نژادگران بوده است. اجرای عملکرد، خصوصیاتی هستند که همبستگی بالایی را با آن داشته، قابلیت توارث بالایی دارند و اندازه­گیری آنها نیز تا حدودی ساده و دقیق است. انتخاب بر مبنای اجزای عملکرد نوعی انتخاب بر مبنای مدل با شاخص است، که عمدتاً مبتنی بر ضریب همبستگی بین صفات مورفولوژیکی با یکدیگر و با عملکرد دانه است.
      اگر چه این همبستگی­ها در تعیین مؤلفه­های اصلی که بر عملکرد تأثیر می­گذارند کمک مؤثری می­نمایند، ولی اهمیت نسبی اثرات مستقیم و غیرمستقیم را نشان نمی­دهند. این مسئله در غلات ابعاد وسیع­تری را پیدا می­نماید. زیرا اجزای عملکرد در زمان­های مختلف ظهور می­نمایند، بنابراین در کل دورۀ رشد در بین آنها اثرات متقابل جبرانی و موازنه­ای وجود خواهد داشت.
      به عنوان مثال با کاهش تعداد دانه در خوشه گندم، امکان افزایش وزن دانه وجود دارد. از طرفی تعداد دانه و وزن دانه هر یک اثر مستقیمی بر عملکرد دانه خواهد داشت، که از طریق ضریب همبستگی قابل بررسی است. علاوه بر این تعداد دانه از طریق وزن­دانه و وزن­دانه از طریق تعداد دانه اثرات غیرمستقیمی را بر عملکرد اعمال می­نمایند (21).
      افتخاردولا و همکاران (9) در تحقیقات خود همبستگی مثبتی بین ارتفاع گیاه، طول خوشه و شاخص برداشت با عملکرد را گزارش کردند. پراساد و همکاران (16) در بررسی همبستگی صفات در واریته­های برنج همبستگی فنوتیپی و ژنوتیپی مثبتی بین عملکرد دانه و ارتفاع گیاه را بیان کردند. رحیم­سروش (20) در بررسی­های خود گزارش نمودند که عملکرد دانه همبستگی مثبت و معنی­داری با تعداد دانۀپر در خوشه, همبستگی منفی و معنی­داری با روزهای تا 50 درصد گل­دهی و همبستگی منفی با روزهای تا رسیدگی کامل دارد.
      راشد محصل و همکاران (15) در بررسی خود روی ارقام بومی گیلان گزارش نمود که همبستگی مثبت و معنی­داری بین عملکرد و وزن خوشه و مساحت برگ پرچم و همبستگی منفی و معنی­داری بین عملکرد و صفت طول دانه وجود دارد. رحیم­سروش (17) در تحقیقات خود بر روی 35 لاین برنج همبستگی ژنوتیپی و فنوتیپی مثبت و معنی­داری را بین عملکرد و صفات تعداد دانۀپر در خوشه و وزن خوشه بیان کرد. همچنین همبستگی مثبت و بسیار معنی­داری بین روزهای تا 50 درصد گل­دهی و رسیدگی کامل گزارش کرد.
      در این بررسی مدل رگرسیونی با صفات تعداد پنجۀبارور در بوته، تعداد دانۀپر در خوشه، وزن صددانه و طول برگ به دست آمد. همچنین در پژوهشی دیگر رحیم­سروش (20) در سال 1383 با مطالعه 17 صفت روی 36 ژنوتیپ برنج گزارش نمودند که تجزیۀ واریانس ساده معلوم کرد که اختلاف بسیار معنی­داری بین ژنوتیپ­ها برای کلیه صفات مورد بررسی وجود داشت. بین عملکرد دانه و صفات تعداد خوشه در بوته (پنجۀبارور) تعداد دانۀپر در خوشه و وزن خوشه همبستگی مثبت و معنی­دار وجود دارد.
      همچنین تجزیۀ رگرسیون گام­به­گام نشان داد که حداکثر اختلاف عملکرد دانۀ ژنوتیپ­ها را می­توان به تعداد خوشه در بوته، تعداد دانه در خوشه و وزن هزاردانه نسبت داد. رسیدن به عملکرد بالا فقط نیازمند وراثت­پذیری بالا برای عملکرد نیست بلکه دسته­ای از عوامل همچون اجرای عملیات زراعی و کودی، آبیاری منظم، کنترل آفات و علف­های هرز هستند که سبب بروز حداکثر توارث عملکرد خواهند شد (31).
      روابط اساسی میان صفات توسط تجزیه علیّت بیان می­کند که استفاده از این روش مي­تواند به اطلاعات تكميلي اثرات مستقیم و غیرمستقیم دست يافت كه عموماً در همبستگي­هاي ساده مشاهده نمي­شوند. تعداد زيادي از پژوهشگران روابط علّت و معلولي بين عملكرد دانه و ساير صفات را در برنج مورد بررسي قرار داده­اند و به اثرهاي مستقيم تعداد دانۀپر در خوشه و وزن صددانه (6)، تعداد دانه در خوشه (27)، طول دانه، تعداد دانۀپر در خوشه، تعداد كل دانه و تعداد پنجۀبارور در وته (25)، وزن هزار دانه، تعداد پنجۀبارور و تعداد كل­دانه در خوشه (1)، تعداد روز تا رسيدگي، تعداد كل­پنجه و تعداد پنجۀمؤثر (24)، شاخص برداشت و تعداد خوشه (13) بر عملكرد اشاره كرده­اند.
      این پژوهش برای پیدا کردن خصوصیات مهّم زراعی، نقش مؤثرتری در تعیین عملکرد و یافتن صفات مثبت در افزایش عملکرد یا متغیر­های مستقلی که سهم مؤثری در تغییرات عملکرد دارند انجام شد. روابط و تفکیک ضرایب همبستگی آنها با عملکرد دانه به اثرات مستقیم و غیرمستقیم تعیین گردیده است. که به عنوان ملاک گزینش برای بهبود عملکرد محصول مطرح و شناسایی شد، که با صرف هزینه­های کمتر امکان تهیه واریته­های پرمحصول جدید که دارای عملکرد و کیفیت پخت بالا برخوردار باشد با سرعت بیشتری فراهم گردد. در نتیجه باعث افزایش تولید در واحد سطح شود. با رسیدن به این مهّم اهداف بلند مدت تحقیق که همانا خودکفایی در تأمین نیازهای برنج مصرف­کنندگان کشور و عدم نیاز به واردات برنج و حفظ استقلال کشور می­باشد محقق خواهد کرد.
مشروح مقاله و دریافت پی دی اف:
……………
   برچسبها:  ژنوتیپ, بهبود عملکرد, عملکرد برنج, تجزیه رگرسیون, تجزیه علیّت, همبستگی صفات, معیار مناسب, بهبود برنج, مجید مرادخانی, مهندسی زراعت, بهترین برنج.
   هشتگها:  #برنج, #کشت_برنج, #کشت_مکانیزه.
………….
معیار مناسب برای بهبود برنج
مستند های مربوط
مستند های بیشتر را در آپارات وبسایت ارگ ایران ببینید،  لینک آن در ستون کناری
 
مهندس مجید مرادخانی از #روستای_ما درباره نیاز مبرم به ماشینی شدن نشای برنج می گوید،  لینک زیر:
 
**********
طرح های نو و مدیریت و مهندسی مجدد و شیوه های انقلابی تخصصی در http://arq.ir/637
* * * * * * * * * *
……………………….
    توجه 1:  اگر وبسایت ارگ ایران به هر علت و اتفاق،  مسدود، حذف یا از دسترس خارج شد،  در جستجوها بنویسید:  تارنمای ارگ ایران،  یا،  فهرست مقالات انوش راوید،  سپس صفحه اول و یا جدید ترین لیست وبسایت و عکسها و مطالب را بیابید.  از نظرات شما عزیزان جهت پیشبرد اهداف ملی ایرانی در وبسایت بهره می برم،  همچنین کپی برداری از مقالات و استفاده از آنها با ذکر منبع یا بدون ذکر منبع،  آزاد و باعث خوشحالی من است.
   توجه 2:  جهت یافتن مطالب،  یا پاسخ پرسش های خود،  کلمات کلیدی را در جستجو های ستون کناری ارگ ایران بنویسید،  و مطالب را مطالعه نمایید.  در جهت دانش مربوطه این تارنما،  با استراتژی مشخص یاریم نمایید.
   توجه 3:  مطالب وبسایت ارگ ایران،  توسط ده ها وبلاگ و تارنمای دیگر،  بصورت خودکار و یا دستی کپی پیس می شود،  از این نظر هیچ مسئله ای نیست،  و باعث خوشحالی من است.  ولی عزیزان توجه داشته باشند،  که حتماً جهت پیگیر و نظر نوشتن درباره مطالب،  به ارگ ایران مراجعه نمایند:  در اینجا  http://arq.ir.
ارگ ایران   http://arq.ir
پرسشهای خود را ابتدا در جستجوهای تارنما بنویسید،  به احتمال زیاد پاسخ خود را می یابید
جهت آینده ای بهتر دیدگاه خود را بنویسید،  و در گفتگوهای تاریخی و جغرافیایی و اجتماعی شرکت کنید
برای دریافت فهرست منابع نوشته ها در بخش نظرات زیر برگه مورد نظر پیام بگذارید