کوروش کبیر

ژوئن 27, 2026 در 19:55

سخنان فلسفی و عرفانی مارکوس اورلیوس دوم (سلطان یاووز سلیم):
—
فارسی

روزی خواهند گفت:
«ترازو را بیاورید.»
نمازها را در یک کفه می‌نهند،
روزه‌ها را در کفه‌ای دیگر،
صدقه‌ها را نیز می‌شمارند؛
زیرا هر آنچه عدد دارد، وزن هم دارد.
اما آنگاه که نوبتِ محبت برسد…
ترازو می‌شکند.
نه از سنگینیِ محبت،
بلکه از آن رو که عشق، از جنسِ وزن نیست.
آیا می‌توان نور را وزن کرد؟
آیا می‌توان رؤیا را در مشت گرفت؟
آیا می‌توان بی‌نهایت را با خط‌کش اندازه گرفت؟
تنها ذهنی که جهان را با عدد می‌شناسد، گمان می‌کند حقیقت نیز قابلِ شمارش است.
اما حقیقت، همیشه از حساب فرار می‌کند.
محبت، نه عمل است و نه پاداش؛
محبت همان خطای زیبای خداست که قانون‌های جهان را به سخره می‌گیرد.
اگر دیدی جرقه‌ای از عشق در تو زنده است،
آن را پنهان مکن.
شعله، با سوختن بزرگ می‌شود،
نه با ترسیدن.
اگر در جانت طلبی می‌بینی،
بدان که آن طلب، صدای حقیقت نیست؛
صدای حقیقتی است که تو را صدا می‌زند.
تو خیال می‌کنی در جست‌وجوی اویی؛
اما شاید اوست که سال‌هاست در جست‌وجوی توست.
پس حرکت کن…
زیرا جهان، عاشقِ چیزهای ساکن نیست.
زمین اگر زیرِ بیل نلرزد، سنگ می‌شود؛
ذهن اگر زیرِ پرسش نلرزد، زندان می‌شود؛
روح اگر زیرِ عشق نلرزد، قبر می‌شود.
و تو هنوز می‌پرسی:
«رفتن چه سودی دارد؟»
این همان پرسشی است که قفس از پرنده می‌پرسد.
راه، مقصد را نمی‌آفریند؛
راه، رهرو را می‌آفریند.
شاید پایانِ بازی، رسیدن نباشد…
شاید تمامِ راز این باشد که در حالِ جست‌وجو بودن، از هر پاسخی مقدس‌تر است.
Türkçe

Bir gün diyecekler ki:
“Teraziyi getirin.”
Namazları bir kefeye koyacaklar,
oruçları ötekine,
sadakaları da tek tek sayacaklar.
Çünkü sayılabilen her şey tartılabilir.
Ama sıra sevgiye geldiğinde…
Terazi kırılacak.
Sevgi ağır olduğu için değil,
sevgi ağırlığa ait olmadığı için.
Işığı tartabilir misin?
Bir rüyayı avucunda tutabilir misin?
Sonsuzluğu bir cetvelle ölçebilir misin?
Dünyayı rakamlarla anlamaya çalışan zihin,
hakikatin de sayılabileceğini sanır.
Oysa hakikat, her hesabın arasından sessizce kaçar.
Sevgi bir ibadet değildir;
sevgi, evrenin kurallarına gülümseyen ilahî bir paradokstur.
Eğer içinde küçücük bir sevgi kıvılcımı görüyorsan, onu büyüt.
Ateş, yanarak çoğalır;
saklanarak değil.
Eğer içinde bir arayış hissediyorsan,
sanma ki sen hakikati arıyorsun.
Belki de hakikat, çok uzun zamandır seni çağırıyordur.
Yürü…
Çünkü evren duran şeyleri unutmaya meyillidir.
Toprak sürülmezse taşlaşır.
Zihin sorgulamazsa zindana dönüşür.
Ruh aşkla sarsılmazsa mezara döner.
Ve sen hâlâ soruyorsun:
“Yürümenin ne faydası var?”
Bu, kafesin kuşa sorduğu sorudur.
Yol, varılacak yeri yaratmaz.
Yol, yolcuyu yaratır.
Ve belki de oyunun en büyük sırrı şudur:
Kazanan, sona ulaşan değildir;
aramaktan vazgeçmeyendir.

«سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

ای جانِ خویش را فراموش‌کرده!
از ظلمِ دیگران می‌نالی، اما آیا ظلمِ پنهانِ نفسِ خویش را دیده‌ای؟
از کینه‌ای که در دلِ دیگری است، آزرده می‌شوی؛ حال آنکه اگر همان کینه در نهانخانهٔ دلِ تو لانه کرده باشد، با آن خو می‌گیری و نامش را «حق» می‌گذاری.
حسد، حرص، تکبّر و بی‌رحمی، چون جامهٔ نفس بر تنِ آدمی باشد، سبک می‌نماید؛ اما چون همان جامه را بر قامتِ دیگری بینی، سنگینش می‌خوانی و از او می‌گریزی.
آدمی آینه‌ای شگفت است؛ آنچه در دیگران نکوهش می‌کند، بسیار اوقات سایهٔ خویش را در آنان می‌بیند و از دیدارِ خود می‌گریزد.
پیش از آنکه جهان را به ترازوی داوری بسنجی، دلِ خویش را در میزانِ انصاف بگذار.
چه بسیار عیبی که در دیگری چون کوه می‌نماید، اما در خویشتن چون ذرّه‌ای از آن می‌گذریم.
عارف، پیش از آنکه خار از پای دیگران برگیرد، خارِ نفس را از دلِ خویش بیرون می‌کشد.
و چون دل از کبر و کینه تهی گردد، عیبِ مردم نیز از دیده فرو می‌افتد؛ زیرا دیده‌ای که به نورِ محبت روشن شد، بیش از آنکه در پیِ یافتنِ گناه باشد، در اندیشهٔ درمانِ جان‌هاست.
Türkçe

Ey kendi nefsini unutmuş insan!
Başkalarının zulmünden şikâyet edersin; peki kendi içinde saklanan zulmü hiç gördün mü?
Başkasının kinine öfkelenirsin; ama aynı kin senin gönlünde barınırsa, ona alışır, hatta adına “haklılık” dersin.
Haset, hırs, kibir ve merhametsizlik, insanın kendi nefsinde bulunduğunda hafif görünür; ama aynı hâli başkasında görünce, onu ağır bir kusur sayarsın.
İnsan tuhaf bir aynadır. Başkalarında ayıpladığı şey, çoğu zaman kendi yüzünün yansımasıdır; fakat o, aynaya değil, yansıyana kızar.
Dünyayı yargılamadan önce, kendi gönlünü adalet terazisine koy.
Nice kusurlar vardır ki başkasında dağ gibi görünür, ama kendi içimizde onları bir toz tanesi kadar bile önemsemeyiz.
Hakikat yolunun yolcusu, önce kendi nefsinin dikenini çıkarır; sonra başkasının yarasına merhem olur.
Gönül kibirden ve kinden arınınca, insan artık kusur aramaz.
Çünkü sevgiyle aydınlanan göz, ayıp toplamaya değil, yaraları iyileştirmeye bakar.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

در این سیرکِ باشکوهِ جهان، بسیاری گمان می‌کنند عشق را باید از درِ خانهٔ دیگران گدایی کرد.
چه خطای خنده‌آوری…
عشق، سکه‌ای نیست که از جیبِ این و آن بیفتد؛ و محبت، نانی نیست که بر سرِ صفِ خواهش قسمت شود.
هرگاه ارزشِ خویش را فراموش کردی، جهان نیز قیمتت را فراموش خواهد کرد.
گداییِ عشق، پیش از آنکه دست را خوار کند، روح را کوچک می‌کند.
زیرا کسی که برای اندکی مهر، کرامتِ خویش را می‌فروشد، دیگر چیزی برای دوست داشته شدن باقی نمی‌گذارد.
عجیب آن است که مردم درِ بسته را هزار بار می‌کوبند، اما هرگز از خود نمی‌پرسند:
«اگر این در برای من نیست، چرا هنوز پشتِ آن ایستاده‌ام؟»
جهان قانونِ بی‌رحمی دارد:
آن‌که خود را ارزان عرضه می‌کند، مشتریانِ ارزان پیدا می‌کند.
و آن‌که ارزشِ خویش را می‌شناسد، حتی در تنهایی نیز فقیر نیست.
شاید بزرگ‌ترین فریبِ زندگی این باشد که گمان کنیم دیگران باید کمبودِ درونِ ما را پر کنند.
نه…
چاهی که از درون خشک است، با بارانِ تحسینِ دیگران نیز دریا نمی‌شود.
پس عشق را گدایی مکن؛ چنان زندگی کن که اگر عشقی آمد، هدیه باشد، نه صدقه.
زیرا ارزشمندترین رابطه، میان دو انسانِ کامل شکل می‌گیرد؛ نه میان دو گرسنه که هر یک می‌خواهد دیگری را بخورد.
Türkçe

Bu görkemli evren sirki içinde insanlar, sevginin başkalarının kapısında dilenileceğini sanıyor.
Ne tuhaf bir yanılgı…
Sevgi, birinin cebinden düşecek bozuk para değildir.
Muhabbet ise sıraya girene dağıtılan bir ekmek hiç değildir.
İnsan kendi değerini unuttuğu gün, evren de ona biçtiği değeri unutur.
Sevgiyi dilenmek, eli değil; ruhu küçültür.
Çünkü birkaç damla ilgi uğruna onurunu veren biri, sevilecek en değerli tarafını çoktan kaybetmiştir.
Garip olan şu ki, insanlar kilitli kapıları defalarca çalar, ama bir kez olsun kendilerine şunu sormazlar:
“Belki de bu kapı bana ait değildir.”
Evrenin acımasız ama dürüst bir kuralı vardır:
Kendini ucuza sunan, ucuz alıcılar bulur.
Kendi değerini bilen ise, yalnız kalsa bile yoksul değildir.
Belki de hayatın en büyük oyunu şudur:
İnsan, içindeki boşluğu başkasının dolduracağını sanır.
Oysa içi kurumuş bir kuyu, başkalarının övgü yağmuruyla okyanusa dönüşmez.
Bu yüzden sevgiyi dilenme.
Öyle yaşa ki sevgi sana gelirse, sadaka gibi değil, armağan gibi gelsin.
Çünkü en gerçek bağ, birbirini tamamlamaya çalışan iki eksik arasında değil;
kendi bütünlüğünü bulan iki ruh arasında kurulur.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

آدمیان از حادثه نمی‌ترسند؛
از آن تصویری می‌ترسند که پیش از وقوعِ حادثه در ذهنِ خویش ساخته‌اند.
آن‌که با هر باد می‌شکند، هنوز جهان را نشناخته است؛
و آن‌که در میانِ طوفان لبخند می‌زند، نه از آن رو که رنجی نمی‌بیند، بلکه از آن رو که می‌داند رنج، قدیمی‌ترین قانونِ این بازی است.
جهان، باغِ عدالت نیست؛
میدانِ امکان‌هاست.
در آن، خیر می‌روید و شر نیز؛ گل می‌شکفد و زهر نیز. آن‌که تنها گل را انتظار دارد، نخستین خار او را از ایمان به زندگی نومید می‌کند.
مردمان آرامش را با خوشبختی اشتباه گرفته‌اند.
حال آنکه آرامش، فرزندِ آگاهی است؛ نه فرزندِ آسایش.
کسی که حقیقت را دیده باشد، می‌داند هر فاجعه‌ای که امروز بر او فرود آمده، تنها یکی از هزاران احتمالی است که هرگز رخ ندادند.
پس به جای آنکه از تقدیر شکایت کند، به سکوتِ جهان لبخند می‌زند.
نادان، هر حادثه را پایانِ جهان می‌پندارد؛ اما دانا، هر حادثه را تنها ورقی از کتابی می‌داند که هنوز هزاران صفحهٔ ناخوانده دارد.
جهان نه با تو دشمن است و نه دوست؛ تو تنها مهره‌ای بر صفحه‌ای هستی که قانون‌هایش پیش از تولدِ تو نوشته شده‌اند.
اگر می‌خواهی آزاد باشی، نخست از انتظارِ مهربانیِ جهان آزاد شو.
و اگر می‌خواهی شکست‌ناپذیر باشی، چنان با رنج آشنا شو که آمدنش تو را غافلگیر نکند.
زیرا شمشیر، آهن را نمی‌آزارد؛ آهنِ خام را می‌آزارد.
و انسان نیز آنگاه استوار می‌شود که بداند:
هیچ حادثه‌ای بزرگ‌تر از روحی نیست که حقیقت را پذیرفته است.
آن‌که شر را انکار می‌کند، نخستین قربانیِ آن خواهد شد؛ و آن‌که شر را می‌شناسد، بی‌آنکه به آن شبیخون زند یا از آن بگریزد، با بصیرت از میانش عبور می‌کند.
حکمت، آن نیست که جهان را بی‌درد ببینی؛ حکمت آن است که با شناختِ درد، عدالتِ دل را از دست ندهی.
Türkçe

İnsan, felaketten değil; felaket gelmeden önce zihninde kurduğu gölgeden korkar.
Her rüzgârda kırılan kimse, henüz dünyayı tanımamıştır.
Fırtınanın ortasında sükûnetini koruyan ise, acı çekmediği için değil; acının bu oyunun en eski kuralı olduğunu bildiği için sakindir.
Bu dünya adalet bahçesi değildir.
Burası ihtimaller meydanıdır.
Burada iyilik de büyür, kötülük de.
Gül de açar, zehir de yeşerir.
Yalnız gülleri bekleyen kişi, ilk dikende hayata küser.
İnsanlar huzuru mutlulukla karıştırırlar.
Oysa huzur, rahatlığın değil; hakikati tanımanın çocuğudur.
Hakikati gören kişi bilir ki, bugün başına gelen felaket, aslında gerçekleşmeyen binlerce ihtimalden yalnızca biridir.
Bu yüzden kadere öfkelenmez; evrenin sessizliğini anlamaya çalışır.
Cahil, her olayı dünyanın sonu sanır.
Bilge ise, her olayı henüz okunmamış binlerce sayfası olan bir kitabın tek satırı olarak görür.
Evren ne senin dostundur, ne de düşmanın.
Sen, kuralları doğmadan önce yazılmış bir oyunun içindeki oyuncusun.
Özgür olmak istiyorsan, önce dünyanın sana merhamet borcu olduğu düşüncesinden kurtul.
Yıkılmaz olmak istiyorsan, acıyla öyle tanış ki, gelişi seni şaşırtmasın.
Çünkü kılıç demiri değil, ham demiri sınar.
İnsan da ancak şu gerçeği kavradığında sağlamlaşır:
Hakikati kabul etmiş bir ruh, hiçbir felaketten daha küçük değildir.
Kötülüğü inkâr eden, ona ilk yenilen olur.
Kötülüğü tanıyan ama ona benzemeyen ise, karanlığın içinden bile yolunu kaybetmeden geçer.
İşte gerçek hikmet budur:
Dünyanın acımasız olduğunu bilmek;
ama buna rağmen kalbin adaletini, merhametini ve vakarını kaybetmemek.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

آدمی، عجیب‌ترین موجودِ عالم است؛ نه از آن رو که می‌اندیشد، بل از آن رو که برای آسودن، دروغی می‌آفریند و سپس همان دروغ را می‌پرستد.

به او گفته‌اند: «جهان برای خوشبختیِ تو ساخته شده است.»

و او نیز این افسانه را چون کودکی که به سایهٔ خویش دل بسته باشد، باور کرده است.

اما جهان…

نه وعده داده است، نه سوگند خورده، نه حتی لحظه‌ای به آرزوهای تو اندیشیده است.

ستارگان، برای آرزوهای انسان طلوع نمی‌کنند. کهکشان‌ها، عزادار شکست‌های تو نیستند. و زمان، حتی نامت را نیز به خاطر نخواهد سپرد.

بزرگ‌ترین فریب، رنج نیست؛ انتظارِ نداشتنِ رنج است.

هرکه جهان را باغی بی‌خار پندارد، نخستین خار، ایمانش را خواهد درید.

هرکه گمان کند مصیبت، مهمانِ خانهٔ دیگران است، روزی خواهد فهمید که آدرسِ همهٔ خانه‌ها در دفترِ حادثه ثبت شده است.

بسیاری، مرگِ دیگران را تماشا می‌کنند تا خود را جاودانه احساس کنند. برای هر فاجعه، علتی مخصوص می‌تراشند؛ نه برای فهمیدن، بلکه برای آرام کردنِ ترسِ خویش.

آدمی بیش از آنکه از مرگ بترسد، از فرو ریختنِ داستانی می‌ترسد که دربارهٔ امنیتِ خویش ساخته است.

جهان نه ظالم است، نه عادل.

او تنها هست.

همان‌گونه که آتش، نمی‌سوزاند تا انتقام بگیرد، بلکه می‌سوزاند، زیرا آتش بودن، طبیعتِ اوست.

آرامش، از مثبت‌اندیشیِ کور زاده نمی‌شود؛ از دیدنِ تاریکی و ادامه دادنِ راه زاده می‌شود.

آن‌که شر را انکار می‌کند، بردهٔ نخستین حادثه خواهد شد.

اما آن‌که رنج را به عنوان یکی از قانون‌های هستی پذیرفته است، در برابرِ طوفان، کمتر می‌شکند.

بلوغ، یعنی پذیرفتنِ اینکه هستی هیچ قراردادی با خواسته‌های ما امضا نکرده است.

بلوغ، یعنی امید را بر پایهٔ حقیقت بنا کردن، نه بر پایهٔ توهم.

و شاید آخرین راز این بازی چنین باشد:

جهان از تو نمی‌پرسد چه می‌خواهی؛ تنها می‌پرسد: اگر همه‌چیز برخلاف میلت شد، آیا هنوز می‌توانی انسان بمانی؟

—

Türkçe

İnsan, evrenin en tuhaf varlığıdır.

Düşündüğü için değil, huzur bulabilmek adına önce bir yalan üretip, sonra o yalana tapabildiği için.

Ona şöyle dediler:

“Dünya senin mutlu olman için yaratıldı.”

O da bunu, gölgesine inanan bir çocuk gibi gerçek sandı.

Oysa evren…

Sana hiçbir söz vermedi.

Hiçbir vaat etmedi.

Hiçbir zaman arzularını merkeze koymadı.

Yıldızlar senin dileklerin için doğmaz.

Galaksiler senin acıların için yas tutmaz.

Ve zaman, bir gün adını bile unutacaktır.

En büyük aldanış acı değildir.

Acının hiç gelmeyeceğine inanmaktır.

Dünyayı dikensiz bir bahçe sanan, ilk dikende inancını kaybeder.

Felaketlerin yalnız başkalarının kapısını çalacağını düşünen ise, bir gün bütün kapıların aynı sokağa açıldığını görür.

İnsanlar başkalarının ölümüne açıklamalar bulurlar.

Gerçeği anlamak için değil, kendi korkularını susturmak için.

Çünkü insan, ölümden çok, güvende olduğuna dair kurduğu hikâyenin yıkılmasından korkar.

Evren zalim değildir.

Merhametli de değildir.

O sadece vardır.

Ateş nasıl intikam almak için değil, ateş olduğu için yakıyorsa;

evren de olduğu gibidir.

Gerçek huzur, kör bir iyimserlikten doğmaz.

Karanlığı gördüğü hâlde yürümeye devam eden zihinden doğar.

Kötülüğü inkâr eden, ilk darbede yıkılır.

Onu hayatın olasılıklarından biri olarak kabul eden ise, fırtınada daha sağlam durur.

Olgunluk, evrenin bizim mutluluğumuza dair bir sözleşme imzalamadığını kabul etmektir.

Olgunluk, umudu yanılsama üzerine değil, hakikat üzerine kurmaktır.

Ve belki de oyunun son sorusu şudur:

**Evren sana ne istediğini sormuyor.

Sana yalnızca şunu soruyor:

“Her şey beklentilerinin tersine giderse bile, insan kalabilecek misin?”**

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

آزادی، آن نیست که تنها صدای خویش را بلند کنی؛
آزادی آن است که گوشِ جانت را برای سخنی بگشایی که با پسندِ تو سازگار نیست.

اگر نسیم، تنها از یک سو بوزد، باغ به پژمردگی می‌گراید؛
و اگر اندیشه، تنها یک صدا را بشنود، خرد به خاموشی می‌افتد.

آزادمرد، دشمنِ سخن نیست؛
دشمنِ دروغ و ستم است.
چه بسیار حقیقتی که نخست از زبانِ مخالف شنیده شد،
و چه بسیار خطایی که در هیاهوی ستایشگران پنهان ماند.

آن‌که برای آزادی می‌کوشد،
تنها از حقِ سخن گفتنِ خویش پاسداری نمی‌کند؛
بلکه حقِ سخن گفتنِ رقیب و مخالف خویش را نیز امانتی الهی و انسانی می‌شمارد.

زیرا اگر امروز زبانِ مخالف را ببندی،
فردا کسی زبانِ تو را خواهد بست؛
و آن روز، هیچ‌کس از آزادی جز نامی بر زبان نخواهد داشت.

خردمند، مخالف را آینهٔ خویش می‌بیند؛
اگر آینه را بشکند، چهرهٔ او زیباتر نمی‌شود.

فرمانروای دانا، از چاپلوسان بیمناک‌تر است تا از منتقدان؛
زیرا شمشیرِ دشمن تن را می‌آزارد،
اما ستایشِ بی‌اندازه، جانِ خرد را می‌کشد.

پس اگر خویشتن را آزادی‌خواه می‌نامی،
بکوش که میدانِ سخن برای همگان گشوده باشد؛
نه تنها برای آنان که هم‌نوا با تواند.

و اگر از شنیدنِ سخنِ مخالف به خشم می‌آیی،
اگر به جای دلیل، برچسب می‌زنی،
اگر به جای پاسخ، تهدید می‌کنی،
بدان که با آزادی هم‌پیمان نیستی؛ هرچند هزار بار نامِ آزادی را بر زبان آوری.

زیرا آزادی،
با خاموش کردنِ صداها زنده نمی‌ماند؛
بلکه با رویاروییِ اندیشه‌ها، حقیقت را آشکار می‌کند.

—

Türkçe

Özgürlük, yalnız kendi sesini yükseltmek değildir.

Asıl özgürlük, hoşuna gitmeyen sözü de sükûnetle dinleyebilmektir.

Rüzgâr yalnız bir yönden eserse bahçe kurur;
düşünce de yalnız tek bir sesi duyarsa hikmet zayıflar.

Gerçek özgür insan, sözün düşmanı değildir.

Onun düşmanı yalan ve zulümdür.

Nice hakikatler önce muhaliflerin dilinden duyulmuştur;
nice yanlışlar ise alkışların gürültüsü içinde gizlenmiştir.

Özgürlüğü seven kişi,
yalnız kendi konuşma hakkını savunmaz.

Kendisinin karşısında duran kişinin konuşma hakkını da korur.

Çünkü bugün rakibinin sesini susturursan,
yarın senin sesini susturacak bir el mutlaka çıkar.

Bilge insan, muhalifini bir ayna gibi görür.

Aynayı kırmak, yüzü güzelleştirmez.

Akıllı bir yönetici,
dalkavuklardan korkmalıdır;
çünkü düşmanın kılıcı bedeni yaralar,
ama ölçüsüz övgü aklı kör eder.

Bu yüzden kendine özgürlük yanlısı diyorsan,
bütün seslerin konuşabileceği bir meydan kurmaya çalış.

Sadece seninle aynı fikirde olanların değil,
sana karşı çıkanların da.

Eğer farklı düşüneni susturmak istiyorsan,
delil yerine yafta kullanıyor,
cevap yerine tehdit ediyorsan,

o zaman özgürlüğün dostu değil,
onun en büyük düşmanlarından biri olursun.

Çünkü özgürlük, sesleri susturarak yaşamaz;

hakikatin, farklı düşüncelerin cesaretle karşılaşabildiği yerde nefes alır.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

انسان، پایانِ راه نیست؛
فقط پلی است که خود را مقصد پنداشته است.
خطرناک‌ترین توهّم این است که آدمی خیال کند همین که «انسان» است، کافی است.
نه…
انسان، پروژه‌ای ناتمام است؛ معمایی که هنوز پاسخِ خویش را نیافته است.
تمامِ هستی از مرزهای خود عبور کرده است؛ ستاره از غبار برخاست، درخت از دانه، و اندیشه از سکوت.
اما تو…
آیا از خویشتن نیز عبور کرده‌ای؟
یا تنها دیوارهای همان زندانی را رنگ زده‌ای که نامش را «من» گذاشته‌ای؟
مردم به آینه می‌نگرند و از چهرهٔ خویش راضی می‌شوند؛ غافل از آنکه آینه، قفس را نشان نمی‌دهد.
بدترین شکست، شکست خوردن از دیگران نیست؛ شکست خوردن از نسخهٔ دیروزِ خویش است.
اگر هر روز همان کسی باشی که دیروز بودی، زمان تو را زندگی نکرده است؛ فقط فرسوده کرده است.
عجیب است…
انسان، حیوان را وحشی می‌نامد، اما خود زندانیِ ترس، طمع، غرور و توهّم است.
قفس اگر زرین هم باشد، باز هم قفس است.
پس از خود بپرس:
کدام «من» را امروز کشته‌ای تا «منی» والاتر زاده شود؟
زیرا آن‌که جرئتِ کشتنِ خویشتنِ کهنه را ندارد، محکوم است تا عمری با همان سایهٔ فرسوده زندگی کند.
شاید بزرگ‌ترین شوخیِ جهان همین باشد:
بیشترِ انسان‌ها هرگز انسان نمی‌شوند؛ تنها به عادتِ انسان بودن پیر می‌شوند.

Türkçe

İnsan, yolun sonu değildir.
Kendini varış noktası sanan bir köprüdür.
En tehlikeli yanılsama şudur:
İnsan, yalnızca “insan” olduğu için yeterli olduğunu sanır.
Hayır…
İnsan, tamamlanmış bir varlık değil;
henüz çözülmemiş bir bilmecedir.
Evrenin her parçası kendi sınırını aşmıştır.
Yıldız tozdan doğdu.
Ağaç tohumu geride bıraktı.
Düşünce sessizliği aştı.
Peki ya sen?
Kendini aşabildin mi?
Yoksa yalnızca adına “ben” dediğin hapishanenin duvarlarını mı süsledin?
İnsan aynaya bakar ve yüzünü beğenir.
Ama ayna, zincirleri göstermez.
En büyük yenilgi,
başkasına yenilmek değildir.
Dünün kendisine yenilmektir.
Eğer bugün de dün olduğun kişiysen,
zaman seni büyütmedi.
Sadece eskitti.
Ne tuhaf…
İnsan hayvana “vahşi” der,
ama kendisi korkunun, hırsın, kibrin ve yanılsamanın tutsağıdır.
Altından yapılmış olsa bile,
kafes yine kafestir.
O hâlde kendine şu soruyu sor:
Bugün hangi eski “ben”ini öldürdün ki,
yerine daha yüksek bir ben doğabilsin?
Çünkü eski benliğini terk etmeye cesaret edemeyen,
ömrü boyunca kendi gölgesinin mahkûmu olur.
Belki de evrenin en acı alayı şudur:
**İnsanların çoğu gerçekten insan olamaz.
Sadece insan rolünü oynayarak yaşlanırlar.**

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

ای سالکِ راهِ حقیقت!

نقصِ تن، پرده‌ای است که چشمِ ظاهر آن را می‌بیند؛ اما نقصِ جان، زخمی است که جز دیدهٔ بصیرت آن را نمی‌شناسد.

اگر کسی را چشمی نابینا باشد، شاید هزار حقیقت را با دل ببیند؛ و اگر پایی ناتوان باشد، چه بسا در راهِ حق از هزار سوار پیش‌تر رود.

اما وای بر آن کس که دلش نابینا باشد، هرچند دو چشمِ بینا داشته باشد.

وای بر آن‌که زبانش از ذکرِ حق خاموش باشد، گرچه در سخنوری، جهانی را به شگفت آورد.

وای بر آن‌که شکمِ خواهش بر جانش فرمان براند، تا آنجا که عقل، اسیرِ شهوت گردد و روح، زندانیِ نفس.

من مردمانی دیده‌ام که همهٔ وجودشان به یک خواهش فروکاسته شده است؛ یکی سراپا چشم است و جز عیبِ دیگران نمی‌بیند، یکی سراپا گوش است و جز سخنِ مردم نمی‌شنود، یکی سراپا زبان است و جز داوری و جدال نمی‌شناسد، و یکی سراپا شکم است و همهٔ همّتش گردآوردنِ دنیا.

اینان اعضای خویش را از دست نداده‌اند، بلکه خویشتن را از دست داده‌اند.

آدمی آن‌گاه کامل است که هر عضو، خدمتگزارِ دل باشد و دل، فرمان‌بردارِ حق.

و اگر دل به بندِ هوا گرفتار شود، همهٔ اعضا لشکرِ نفس خواهند شد.

پس عیب را در صورت مجوی، که صورت، جامهٔ خاک است؛ عیب را در سیرت بجوی، که سیرت، آیینهٔ جان است.

زیرا شکسته‌دلی، انسان را به خدا نزدیک می‌کند؛ اما شکسته‌نفسی، او را از حقیقت دور می‌سازد.

—

Türkçe

Ey hakikat yolunun yolcusu!

Bedenin kusuru, gözün gördüğü bir perdedir; fakat ruhun kusuru, ancak basiret sahibi olanın fark edebileceği bir yaradır.

Bir insanın gözü görmeyebilir, ama gönlü binlerce hakikati seyredebilir.

Ayağı yürümeyebilir, ama Hakk’ın yolunda nice güçlülerden daha ileri olabilir.

Asıl yazık olan, gözlerin değil; gönlün kör olmasıdır.

Asıl eksiklik, dilin konuşmaması değil; hakikati söyleyememesidir.

Asıl felç, bedenin değil; nefsin arzularının aklı esir almasıdır.

Öyle insanlar gördüm ki, bütün varlıkları tek bir arzuya dönüşmüş.

Kimi yalnızca gözdür; hep başkalarının kusurlarını arar.

Kimi yalnızca kulaktır; ömrünü insanların sözleriyle tüketir.

Kimi yalnızca dildir; hikmetten çok tartışmayı bilir.

Kimi ise yalnızca midedir; bütün gayesi dünyayı toplamaktır.

Bunlar uzuvlarını kaybetmemişlerdir;

kendilerini kaybetmişlerdir.

İnsan, her uzvu gönlün hizmetinde olduğunda bütündür.

Gönül Hakk’a yönelirse, beden de hikmetin hizmetkârı olur.

Fakat gönül nefsin esiri olursa, bütün uzuvlar arzuların askeri hâline gelir.

Öyleyse kusuru bedende arama.

Beden toprağın elbisesidir.

Kusuru ahlâkta ve gönülde ara.

Çünkü kırık bir beden insanı küçültmez;

fakat kırılmış bir vicdan, insanı hakikatten uzaklaştırır.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

آدمی، تمامِ عمر را میانِ دو سایه سرگردان است؛ یکی گذشته‌ای که دیگر وجود ندارد، و دیگری آینده‌ای که هنوز زاده نشده است.

و در این میان، تنها گوهری که حقیقت دارد، همین دم است.

گذشته، کتابی است که بسته شده؛ آینده، نامه‌ای است که هنوز نوشته نشده؛ اما اکنون، تنها صفحه‌ای است که قلمِ هستی بر آن می‌نویسد.

چه بسیار کسانی که تمامِ عمر، برای فردایی زیستند که هرگز نیامد؛ و چون مرگ در زد، دریافتند که زندگی، همیشه در همان «امروز» منتظرشان بوده است.

عقل، اگر اسیرِ حسرتِ دیروز شود، زندانبانِ خویش است.

و اگر بردهٔ رؤیای فردا گردد، باز هم آزادی را از دست داده است.

آزادی، نه در فرار از زمان، که در آشتی با لحظه‌ای است که نفس در آن جریان دارد.

اما مبادا «لذتِ اکنون» را با فراموشیِ مسئولیت اشتباه بگیری.

خردمند، امروز را غنیمت می‌شمارد، نه چون فردا را انکار می‌کند، بلکه چون می‌داند فردا، از دلِ همین امروز زاده می‌شود.

جهان، استادِ بزرگِ طنز است.

انسان، ساعت‌ها را می‌شمارد، اما هرگز نمی‌پرسد: «چه کسی مرا می‌شمارد؟»

تو گمان می‌کنی زمان از کنارِ تو می‌گذرد؛ حال آنکه این تویی که از کنارِ زمان عبور می‌کنی.

و شاید بزرگ‌ترین راز این بازی همین باشد:

ابدیت، نه در بی‌پایان بودنِ زمان، بلکه در کامل زیستنِ یک لحظه پنهان شده است.

—

Türkçe

İnsan ömrünü iki gölgenin arasında geçirir.

Biri artık var olmayan geçmiş, diğeri ise henüz doğmamış gelecek.

Oysa gerçek olan yalnızca şu andır.

Geçmiş, kapanmış bir kitaptır.

Gelecek, henüz yazılmamış bir mektup.

Şimdi ise, varlığın kaleminin yazdığı tek sayfadır.

Nice insanlar, hiç gelmeyecek bir yarın için yaşadılar.

Ölüm kapıyı çaldığında ise, hayatın onları hep “bugün”de beklediğini anladılar.

Zihin dünü düşünerek zincire vurulabilir.

Yarının hayalleriyle de tutsak olabilir.

Gerçek özgürlük, zamandan kaçmakta değil;

içinde bulunduğun anla barışabilmektedir.

Fakat “anı yaşamak”, sorumluluktan kaçmak demek değildir.

Bilge kişi bugünü değerlendirir;

çünkü yarının, bugünün rahminde büyüdüğünü bilir.

Evren ince bir alay ustasıdır.

İnsan saatleri sayar;

ama bir an olsun kendine sormaz:

“Acaba beni sayan nedir?”

Sen zamanın geçtiğini sanırsın.

Oysa zaman değil,

sen onun içinden geçiyorsun.

Belki de oyunun en büyük sırrı şudur:

**Sonsuzluk, zamanın hiç bitmemesinde değil;

tek bir ânı bütünüyle yaşayabilmektedir.**

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

از نخستین روزی که انسان چشم گشود، پیش از آنکه «من» را بشناسد، «ما» را شناخت.

گله، کهن‌تر از فرد است؛ و امنیت، پیش از حقیقت، دلِ بسیاری را ربوده است.

آدمی، برای آنکه تنها نماند، بارها اندیشیدن را قربانیِ پذیرفته شدن کرده است.

از این‌رو، لذتِ همرنگ شدن، از لذتِ خویشتن بودن، دیرینه‌تر است.

اما ای رهگذر!

هر گله‌ای، راهِ حقیقت را نمی‌داند. چه بسیار کاروان‌هایی که با هم رفتند، اما همگی به بیراهه رسیدند.

آرامشِ اکثریت، همیشه نشانهٔ راستی نیست.

دریا نیز آرام است، اما گاه آرامشِ آن، پیش از طوفان است.

تنها آن وجدانی که جرئتِ پرسیدن دارد، روزی واژهٔ «من» را کشف می‌کند.

نه آن «من» که از تکبر زاده شود، بل آن «من» که از مسئولیت برخیزد.

«من»ی که می‌گوید: اگر همه خاموش باشند، من حقیقت را خواهم پرسید.

اگر همه تعظیم کنند، من نخست دلیل را خواهم خواست.

اگر همه یک صدا باشند، من از سکوت نیز خواهم آموخت.

آزادیِ اندیشه، از آن لحظه آغاز می‌شود که انسان، محبوب بودن را فدای صادق بودن کند.

و چه بسیار کسانی که تمام عمر، در هیاهوی جمع گم شدند، بی‌آنکه حتی یک‌بار صدای وجدانِ خویش را شنیده باشند.

پس بدان:

بدترین زندان، دیوار ندارد؛ از ترسِ متفاوت بودن ساخته شده است.

و بزرگ‌ترین پیروزی، غلبه بر دیگران نیست؛ غلبه بر آن ترسی است که تو را وادار می‌کند به جای حقیقت، تشویقِ جمع را انتخاب کنی.

—

Türkçe

İnsan gözlerini açtığında, “ben” demeyi öğrenmeden önce, “biz” demeyi öğrendi.

Sürü, bireyden daha eskidir.

Ve güven duygusu, çoğu zaman hakikat arzusundan önce gelir.

İnsan, yalnız kalmamak için defalarca düşünmeyi feda etmiş, kabul görmek uğruna kendinden vazgeçmiştir.

Bu yüzden sürüye ait olmanın verdiği haz, kendin olmanın hazzından daha eskidir.

Ama ey hakikat yolcusu!

Her sürü doğru yolu bilmez.

Nice kervanlar birlikte yürüdü, ama hep birlikte yanlış yola saptı.

Çoğunluğun huzuru, hakikatin kanıtı değildir.

Deniz de sakindir; ama bazen en büyük fırtınalar, o sessizliğin ardından gelir.

Yalnızca soru sormaya cesaret eden vicdan, bir gün gerçek “ben”i keşfeder.

Bu “ben”, kibirden doğan bir ben değildir.

Sorumluluktan doğan bir benliktir.

Şöyle diyebilen benlik:

“Herkes susarsa, ben yine de gerçeği soracağım.

Herkes boyun eğerse, ben önce sebebini arayacağım.

Herkes aynı sesi çıkarırsa, ben sessizliği de dinleyeceğim.”

Düşüncenin özgürlüğü, insanın sevilmeyi değil, dürüst olmayı seçtiği anda başlar.

Ne çok insan, kalabalığın gürültüsü içinde kayboldu;

ama ömrü boyunca kendi vicdanının sesini hiç duymadı.

Şunu unutma:

En büyük hapishanenin duvarları yoktur.

O, farklı olmaktan duyulan korkudan yapılmıştır.

Ve en büyük zafer, başkalarını yenmek değildir.

İnsanı hakikatten uzaklaştırıp, kalabalığın alkışına mahkûm eden korkuyu yenebilmektir.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

چه بسیار مردمان که گمان بردند در حلقهٔ پندگویان، گوهرِ حقیقت خواهند یافت؛ حال آنکه بیش از حقیقت، آسودگیِ خیال می‌جستند.

پندی که جان را به بیداری نخواند، لالاییِ نفس است؛ و فضیلتی که آتشِ پرسش را خاموش کند، زینتی است بر خوابِ غفلت، نه چراغی در راهِ معرفت.

آسان است که سخنی بشنوی و دل را آرام سازی؛ دشوار آن است که سخنی بشنوی و جانت دیگر آرام نگیرد، تا حقیقت را بیابد.

واعظی که تنها خوابِ خوش ببخشد، مرهمی بر چشم می‌نهد، نه بر دردِ دل. اما آن که جامِ آگاهی به دست دهد، نخست خواب را از دیده می‌رباید، آنگاه سپیده را نشان می‌دهد.

سالکِ راستین، در پیِ آرامشِ بی‌خبران نیست؛ در پیِ بیداریِ دل است، هرچند این بیداری با اشک آغاز شود.

پس هر سخنی که تو را تنها آسوده کند، پیش از آنکه آن را حکمت بخوانی، بنگر که مبادا پرده‌ای باشد میان تو و حقیقت.

زیرا گاه، بزرگ‌ترین فضیلت، نه خوابِ آرام، که بیداریِ بی‌قرار است.

—

Türkçe

Nice insanlar, öğüt verenlerin meclisine hakikati bulmak için gittiklerini sandılar.

Oysa çoğu, hakikatten çok, gönüllerini uyutacak bir huzur arıyordu.

İnsanı hakikate uyandırmayan öğüt, nefsi uyutan bir ninniden başka bir şey değildir.

Soruları söndüren erdem, aydınlatan bir kandil değil; gaflet uykusunu süsleyen bir perdedir.

İnsanı rahatlatan sözü dinlemek kolaydır.

Fakat öyle bir sözü işitmek zordur ki, ondan sonra gönül artık eski huzuruna dönemesin ve hakikati aramaya koyulsun.

Yalnızca huzur dağıtan bir nasihatçi, gözlere merhem sürer; ama kalbin yarasına dokunmaz.

Hakikatin kadehini sunan ise, önce uykuyu gözlerden alır, sonra da şafağı gösterir.

Gerçek yolcu, habersizlerin rahatını değil, gönlün uyanışını ister.

İsterse bu uyanış, gözyaşıyla başlasın.

Bu yüzden seni sadece rahatlatan her sözü, hemen hikmet sanma.

Belki de o söz, hakikat ile senin arana çekilmiş ince bir perdedir.

Çünkü bazen,

en büyük erdem, huzurlu bir uyku değil;
hakikatin uğruna göze alınan huzursuz bir uyanıştır.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

مگوی که خورشید هر بامداد، برای من و تو از افق برمی‌خیزد.

خورشید، نه به شادمانیِ ما دل می‌بندد، نه به اندوهِ ما درنگ می‌کند.

او می‌تابد، زیرا رسمِ آسمان، تابیدن است.

اما این تویی که تا غروبِ خویش فرصت داری.

فردا، وعده‌ای نیست که جهان به کسی داده باشد؛ فردا تنها احتمالی است که بسیاری، پیش از رسیدنش، از آن محروم شده‌اند.

پس امروز را نه با غفلت، که با وقارِ یک جنگاور زندگی کن.

شادی، گریز از رنج نیست؛ توانِ ایستادن در برابرِ رنج، بی‌آنکه لبخندِ جانت فرو ریزد.

فرمانروای خویش باش، پیش از آنکه سودای فرمانرواییِ جهان در سرت افتد.

آن‌که بر امروزِ خویش پیروز شود، از هزار فتحِ سرزمین‌ها سرافرازتر است.

پس سهمِ خویش را از زندگی، امروز برگیر؛ نه از سرِ شتاب، بل از آن رو که تنها ثروتی که حقیقتاً از آنِ توست، همین لحظه‌ای است که در آن نفس می‌کشی.

—

Türkçe

Sanma ki güneş, her sabah senin ya da benim için doğuyor.

Güneş, ne sevincimize bağlıdır, ne de kederimiz için duraksar.

O doğar, çünkü göğün kanunu budur.

Fakat senin, kendi gün batımına kadar vaktin vardır.

Yarın, evrenin kimseye verdiği bir söz değildir.

O, sadece bir ihtimaldir; ve nice insanlar, ona ulaşamadan bu dünyadan ayrılmıştır.

Öyleyse bugünü, gafletle değil, bir hükümdarın vakarıyla yaşa.

Sevinç, acıdan kaçmak değildir.

Sevinç, acıya rağmen dimdik kalabilme kudretidir.

Önce kendi nefsinin hükümdarı ol.

Çünkü kendini yönetemeyen, dünyayı fethetse bile mağluptur.

Bugünden nasibini al;

acele ettiğin için değil,

sahip olduğun tek gerçek servetin, şu anda içinde bulunduğun an olduğunu bildiğin için.

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

روزی فهمیدم وفادارترین همسفرم، نه انسانی بود، نه فرشته‌ای…

خودم بودم.

همه رفتند؛ یکی به بهانهٔ منفعت، یکی از ترس، یکی از فراموشی.

اما این «من»، با همهٔ زخم‌هایش، تا آخرین پیچِ راه کنارم ماند.

نه وعده‌ای داد، نه سوگندی خورد، نه ادعای عشق کرد.

فقط ماند.

چه بسیار شب‌ها که او را شکستم، سرزنشش کردم، تحقیرش کردم، او را با دیگران سنجیدم، و از او خواستم چیزی باشد که نبود.

اما هر صبح، بی‌هیاهو دوباره کنارم نشست.

عجیب است…

بیشترِ مردم در جست‌وجوی کسی هستند که دوستشان بدارد، بی‌آنکه هرگز با نزدیک‌ترین غریبهٔ زندگی‌شان آشتی کنند.

آن غریبه، خودشان است.

اگر روزی همهٔ آینه‌ها بشکنند، تنها یک شاهد از زندگیِ تو باقی می‌ماند:

وجدانت.

پس پیش از آنکه از جهان انتظارِ وفاداری داشته باشی، ببین آیا با خویشتن صلح کرده‌ای؟

زیرا آن‌که از خویش می‌گریزد، تمامِ دنیا را نیز خانه کند، باز احساسِ غربت خواهد کرد.

و شاید بزرگ‌ترین راز این بازی همین باشد:

تنهایی، نبودنِ دیگران نیست؛ بیگانه شدن با خویشتن است.

—

Türkçe

Bir gün anladım ki, en sadık yol arkadaşım ne bir insanmış, ne de bir melek.

Benmişim.

Herkes bir gün gitti.

Kimi çıkarı için, kimi korkudan, kimi unuttuğu için.

Ama içimdeki “ben”, bütün yaralarına rağmen son viraja kadar yanımda yürüdü.

Hiç söz vermedi.

Hiç yemin etmedi.

“Seni hep seveceğim.” demedi.

Sadece kaldı.

Ona kaç kez haksızlık ettim.

Onu suçladım.

Başkalarıyla kıyasladım.

Olmadığı biri olmaya zorladım.

Ama her sabah, sessizce yine yanıma oturdu.

Ne tuhaf…

İnsanlar kendilerini sevecek birini arıyorlar;

oysa hayatlarındaki en yakın yabancıyla hiç barışmıyorlar.

O yabancı, kendileridir.

Bir gün bütün aynalar kırılsa bile, hayatının tek gerçek tanığı vicdanın olacaktır.

Bu yüzden dünyadan sadakat beklemeden önce, kendine şu soruyu sor:

Kendi benliğinle barış içinde misin?

Çünkü kendinden kaçan biri, bütün dünyayı evi yapsa bile içindeki gurbet hiç bitmez.

Ve belki de oyunun en büyük sırrı şudur:

**Yalnızlık, insanların yokluğu değildir.

İnsanın kendi benliğine yabancılaşmasıdır.**

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

گاه، ویران کردنِ پلی که پشتِ سر نهاده‌ای، ویرانی نیست؛ آغازِ آبادانیِ اراده است.

چه بسیار راه‌هایی که باز ماندند، نه برای آنکه شایستهٔ بازگشت بودند، بلکه چون دل، هنوز از گذشته دل نکنده بود.

بازگشت، همیشه نشانهٔ حکمت نیست؛ گاه، نامِ دیگری است بر تردید.

خردمند، چون حقیقتِ راه را شناخت، دل را اسیرِ حسرتِ دیروز نمی‌کند.

اگر دانستی که راهی تو را از عزت، راستی یا آرامش دور می‌سازد، در بستنِ آن راه درنگ مکن.

زیرا پلی که تو را هر بار به خطا بازمی‌گرداند، وسیلهٔ نجات نیست؛ زنجیری است که تنها شکلِ پل به خود گرفته است.

برخی درها، اگر گشوده بمانند، وسوسه هرگز از آستانهٔ دل بیرون نمی‌رود.

پس گاه، بزرگ‌ترین شجاعت، نه ساختنِ پلی تازه، که ویران کردنِ پلی کهنه است.

زیرا انسانِ دانا، کمتر از آن می‌اندیشد که «اگر بازگردم چه خواهد شد؟» و بیشتر از آن می‌پرسد: «چگونه چنان پیش روم که دیگر نیازی به بازگشت نباشد؟»

—

Türkçe

Bazen arkandaki köprüleri yıkmak, bir yıkım değil;

iradenin yeniden kurulmasıdır.

Nice yollar vardır ki açık kalırlar.

Onlar geri dönmeye değer oldukları için değil, insan geçmişi bırakamadığı için.

Her geri dönüş, bilgelik değildir.

Bazen sadece kararsızlığın başka bir adıdır.

Bilge kişi, bir yolun kendisini onurdan, doğruluktan ve huzurdan uzaklaştırdığını anladığında, o yolu kapatmakta tereddüt etmez.

Çünkü seni her defasında aynı yanlışa götüren köprü, kurtuluş yolu değil;

köprü kılığına girmiş bir zincirdir.

Bazı kapılar açık kaldıkça, ayartı da kalbin eşiğinden ayrılmaz.

Bu yüzden bazen en büyük cesaret, yeni bir köprü kurmak değil;

eski ve yanlış köprüyü yıkabilmektir.

Çünkü akıllı insan sürekli,

“Ya geri dönmek zorunda kalırsam?” diye düşünmez.

Kendine şu soruyu sorar:

“Öyle nasıl yürüyebilirim ki, bir daha geri dönmeye ihtiyaç duymayayım?”

« سلطان یاووز سلیم »
—
فارسی

شبی، با خویشتن گفت:

شاید آرام‌ترین بسترِ جهان، همان مشتی خاک باشد که دیگر هیچ رؤیایی از آن برنخیزد.

آیا انسان را از آهن آفریده‌اند، که هر روز زخمی تازه بر جانش بنشیند و باز از او بخواهند لبخند بزند؟

عجیب است…

جهان، رنج را بی‌حساب تقسیم می‌کند، اما از انسان انتظار دارد همیشه خردمند، صبور و استوار بماند.

گویی فراموش کرده‌اند که استخوان، آهن نیست، و دل، از سنگ ساخته نشده است.

شاید بزرگ‌ترین طنزِ هستی این باشد که شکننده‌ترین موجود را در سخت‌ترین میدانِ بازی رها کرده است.

اما اندکی درنگ کن…

شاید ارزشِ انسان، در نشکستن نباشد؛ در آن باشد که هزار بار بشکند و هر بار، با همان دلِ ترک‌خورده، باز معنایی برای ادامه بیابد.

نه، قدرت آن نیست که هرگز اشک نریزی.

قدرت آن است که بدانی جهان هیچ تعهدی به مهربانی ندارد، و با این همه، هنوز دلیلی برای برخاستن پیدا کنی.

زیرا آن‌که حقیقتِ رنج را پذیرفته است، دیگر اسیرِ توهمِ آسایشِ همیشگی نخواهد شد.

و شاید آخرین راز این بازی چنین باشد:

هستی، از تو نخواسته شکست‌ناپذیر باشی؛ تنها از تو پرسیده است: پس از هر شکست، آیا هنوز جرئتِ ادامه دادن را داری؟

—

Türkçe

Bir gece kendi kendine sordu:

Belki de dünyanın en sessiz yatağı, üzerine bir avuç toprak serilen yerdir.

Acaba insanı demirden mi yarattılar ki, her gün ruhuna yeni bir yara açılsın ve yine de ondan gülümsemesi beklensin?

Ne tuhaf…

Evren acıyı cömertçe dağıtır,

ama insandan hep güçlü, hep sabırlı, hep dimdik kalmasını ister.

Sanki unutmuş gibidir;

kemik demir değildir.

Kalp de taştan yapılmamıştır.

Belki de evrenin en acı alayı şudur:

En kırılgan varlığı, en sert oyunun içine bırakmıştır.

Ama biraz dur…

Belki insanın değeri, hiç kırılmamasında değildir.

Defalarca kırıldığı hâlde, çatlamış kalbiyle hayata yeniden bir anlam verebilmesindedir.

Güç, hiç ağlamamak değildir.

Güç,

evrenin sana merhamet borcu olmadığını bilip, yine de ayağa kalkacak bir sebep bulabilmektir.

Çünkü acının hakikatini kabul eden kişi, sonsuz rahatlık hayalinin esiri olmaz.

Ve belki de oyunun son sorusu şudur:

**Evren senden yenilmez olmanı istemedi.

Sadece şunu sordu:

“Her yıkılıştan sonra, yeniden yürümeye cesaret edebilecek misin?”**

« سلطان یاووز سلیم »

برای پاسخ دادن وارد شوید

کوروش کبیر

ژوئن 27, 2026 در 16:33

بی‌تو دلم بازیچه‌ی توفانِ بلا گشت
دیده‌یِ تر، باریکه‌یِ بارانِ بلا گشت

​مجنونِ صحرا، قصه‌یِ مهجوریِ ما نیست
سرگشتگی در شهر، خودِ ایمانِ بلا گشت

​آمیخته با خلق و به دردِ دلم آلود
خود گم‌شدن در جمع، چه سامانِ بلا گشت

​بادِ سحر چون ناله‌ام می‌زارد اینجا
در دالان‌ها، ناله‌یِ ویرانِ بلا گشت

​بارانِ تند و شیشه‌ها، تمثیلِ حالم
تکرارِ بغض‌ام در تنِ میدانِ بلا گشت

​در رودِ جاری، منزوی گشتم و تنها
چون شعرِ غم، آشفته‌یِ دورانِ بلا گشت

​دستم گیر، سلیم، و زِ توفان رها کن
ورنه که جان در لُجّه‌یِ عصیانِ بلا گشت

​« سلطان یاووز سلیم »
—
نامِ گلی زِ لعلِ لب‌ام شد فغانِ من
آن گلعذار آمد و زد سیلی به جانِ من

​گفتا که: «سلطانِ جان، منم در گلستانِ دل
چون من شهی عیان، چه کنی یادِ این و آن؟»

​دفِّ منی، مَخور تو دگر سیلیِ هوس
نایِ منی، مکن تو دگر، سوزِ بی‌کران

​در پیشِ کیقباد، که سلطانِ عالم است
حیف است یادِ کهان، در برِ خسروان

​جغد است آن که یادِ خرابه کند به باغ
زاغ است آن که یادِ خزان آورد به خوان

​چنگِ منی، کنارِ منی در حریمِ وصل
هر زخمه‌ای که سست شود، سازِ خود بران

​پشتِ جهان مکن، که روی‌اش تو دیده‌ای
رو در دِل‌ات بنه، تا گشاید رَهت جهان

​چون قمرِ نهان شده در ابرِ تیره، باز
به خود نگر، سلیمیا، ای سایه‌یِ دوان

« سلطان یاووز سلیم »
—
دل اگر بر غیرِ من بسته، ولی او جانِ ماست
بر همان عهدی که بستم، پای‌بندِ جانِ ماست

​این‌همه جور و جفایی که زِ یارم می‌رسد
از چه رو در سینه جایِ مهرِ بی‌پایانِ ماست؟

​گفتم ای دل، یادِ او را از دل‌ات بیرون بکن
گفت: هان! او در میانِ روح و در پنهانِ ماست

​گر شوم در خاکِ تیره، بشنو از قبرِ کهن
بانگِ عشقم تا قیامت، در پیِ سلطانِ ماست

​دشمنی از جانبِ او، عهدِ او بشکست باز
ورنه از سویِ منِ عاشق، همان احسانِ ماست

​ای تو روی از من مگردان، دستِ من را سخت گیر
فتنه‌ای در سر ندارم، غیرِ آن سامانِ ماست

سلیم، ​آن‌کس که می‌گوید که عهدِ ما شکست
برنخاسته ست از سرِ عهدی که در ایمانِ ماست

« سلطان یاووز سلیم »
—
یک‌دم ای دوست، در این بزم، مرا شادان کن
چرخ‌زن، مستی کن، سینهٔ ما ویران کن

​تا که در چرخِ فلک، شورِ وِصال‌ات نرسد
در پیِ آخرین‌مان، صحنه چراغستان کن

​هفت گردون زِ پیِ وصلِ تو گشتم ای جان
با جمال‌ات تو، میِ معرفت‌ام جوشان کن

​با غمِ عشق، مرا در پیِ خود رنج مده
ساقی‌آ، جامِ مِی‌ات بر منِ سرگردان کن

​گر زِ فرش‌ام به سویِ عرش برآیی تو، دمی
طرحی از عالمِ بالا، به دلم مهمان کن

​تنِ تنهایِ مرا، در رهِ پایانیِ عمر
با نگاهی به رهِ خاکیِ ما، دربان کن

​جان به پا سوخته، ای شاهِ جهانسوزِ دلم
این‌چنین پیکرِ خونینِ مرا قربان کن

​جانِ محزونِ مرا گیر و ببر، سلیمی
جامی از محشرِ رضوانِ خودام احسان کن

« سلطان یاووز سلیم »
—
​گر مرادت، بی‌مرادی‌هایِ ما باشد در این ره
خواهشِ خویش‌ام دگر، در خاطرِ مستان نیاید

​گر برانی یا بخوانی، بنده در بندِ تو هستم
خلافِ رایِ تو کردن، به آیین‌ام نشاید

​پیشِ چشمِ کریمان، عیب و هنر یکسان بُوَد چون
نظر بر عینِ رضایِ تو، درِ دگر نگشاید

​گر عنایت‌ات بگردد، ارادت‌ام خلل‌ناپذیر است
که این آتش به جان‌ام، به جز عشق‌ات نپاید

​هرچه را دوست پسندد، به جان و دل خریدارم
که در دیوانِ عاشق، جز این رسم‌ات نپاید

​دوستی، در بزمِ عاشق، فراتر از عدوات است
زِ قولِ دشمنان‌اش، کِی محبت‌ها برآید؟

​من غلامِ قامتِ آن لعبتِ نازک‌خروشم
که در رویش هزاران، جامه از شوق‌ام بکاهد

​آن‌کس که بیند، سلیم، آن قدِ سروِ دل‌آرا
به غیر از قامتِ او، سروِ آزاد‌ام نشاید

« سلطان یاووز سلیم »
—
شاخه‌هایم باردار از نورِ پنهانِ تو شد
ریشه‌یِ جان‌ام به دامانِ تو، مهمانِ تو شد

​ای که قرن‌ها نزدیکی و دور از هستی‌ام
خرمنِ روحم زِ تابِ رویِ تابانِ تو شد

​همچو گنجشکی که در تو بال و پر بگشوده است
بار و بر از تو گرفت و تن، پریشانِ تو شد

​اشتیاقِ غنچه‌یِ بوسه، تمنّایِ من است
دستِ من، چیدنِ گل‌هایِ گلستانِ تو شد

​جانِ من با تو تپید و سرکشی آغاز کرد
آن‌چه از خود شد فراتر، مستِ فرمانِ تو شد

​از میِ خُمخانه‌یِ تو، در رخ‌ام نوری دمید
هر دریچه‌ای زِ هستی، رو به ایوانِ تو شد

​دشتِ مریم‌زارِ جان‌ام، سلیمی، زِ تو سبز
گرچه اندوهی فراوان، در دل از آنِ تو شد

« سلطان یاووز سلیم »
—
​دوش با من کاردانی، گفت سرّی از نهان
رازِ پیرِ می‎فروشِ خوش‌سخن در هر زمان

​گفت آسان گیر کارِ سخت، کین چرخِ بلند
بر کسانِ سخت‌کوشِ خود، نگردد مهربان

​جامِ نوری داد و زهره، بر فلک در رقص شد
نوشِ جان‌اش گفت چنگی، در فضایِ بی‌کران

​پندِ من بشنو پسر، غم مخور بهرِ جهان
حرفِ دُرّی گفتمت، در گوشِ دل گیرش به جان

​چون قدح با لبی خندان، برآ با قلبِ ریش
نه چو چنگی خسته و نالان، در این بزمِ فغان

​رازِ این پرده نگردد، فاش بر گوشِ گران
جز به مَحرم، نرسد آن پیغامِ غیبِ جاودان

​در حریمِ عشق، باید چشم و گوشی بود و بس
نیست جایِ گفت‌وشنود در حضورِ بی‌نشان

​حرفِ دانسته بگو، یا خاموشی پیشه کن
بر بساطِ نکته‌دانان، خودفروشی شد زیان

​ساقیا می ده، که فهمید این سلیمی، رسمِ عشق
در پناهِ شه‌سوارِ عیب‌پوشِ قهرمان

« سلطان یاووز سلیم »
—
سوزِ این هجرِ تو در جان، نه درمان‌پذیر است
چون شمع در بزمِ غم‌ام، چاره‌ام ناگزیر است

​هر دردی ار در جهان، راهِ چاره‌اش هویداست
دردِ عشق‌ات که بر دل، چو زنجیرِ بی‌تأثیر است

​آن دلِ رمیده که در بندِ تو گشته اسیر
نیست در جستجویِ کس، که تویی آنکه در تسخیر است

​کمان مَکش به سویِ من، که نگاه‌ات کُشنده است
غمزه‌یِ چشمِ تو را، حاجتِ تیرِ دلگیر نیست

​بازآ که در غیبت‌ات، از پا نشسته شاهِ جان
جز تو که دستگیرِ من، در این ره بی‌پیر نیست

​سلیم، در ضمیرِ من، یادِ تو مانده جاودان
جز تو در خاطرِ من، هیچ‌کس‌اش در ضمیر نیست

« سلطان یاووز سلیم »

برای پاسخ دادن وارد شوید

کوروش کبیر

ژوئن 25, 2026 در 19:57

سلام و درود بر شما استاد گرانمایه و گرامی، زیاد وقت کاری و شغلی و استراحت شما رو نمیگیرم، میدونم که تلگرام من و نمی بینید یا وقت ندارید برای دیدن، ولی به شما استاد عزیز این و خلاصه بگم که سلطان سلیم پدر واقعیش سلطان الدین ترکمان اهل گنجه از ترکمنان چینستان هستند و مادر واقعیش سایه ی نور اهل ترابوزان از نوادگان مولانا هستند و زوج عرفانی ای مثل لیلی و مجنون بودند در شهر ترابوزان که یه روز سایه ی نور شوهرش میره سفر حج که توسط راهزنان کشته میشه و دیگه سایه ی نور نمیتونسته خرج خانه و بچه اش رو بده و فقیر میشه و فرزند اش رو میده به درویشی و درویش که درویش سلطنتی دربار عثمانی بوده میره پیش سلطان بایزید و بچه رو به اون به یک دلایل عرفانی میسپاره اما گلبهار خاتون همسر سلطان بایزید میگه که این بچه ریشه در خاک دیگری دارد و … و اجازه نمیدهد که از بچگی های سلطان سلیم هیچ نگارگری ای رو خلق کنند و اما سلطان بایزید که آدم عرفانی ای بوده با همسرش مخالفت میکند و بچه را پیش خودشان در دربار نگه میدارند و نامش را سلیم میگذارند و سلیم از کودکی آدمی بود که دوست داشته مثل مولوی و سعدی و حافظ و خیام و نظامی و فردوسی آدم بزرگی بشه و دوست نداشته به سلطنت برسه، مثل مارکوس اورلیوس که از سلطنت دوست داشت کناره گیری کند اما به ناچار پادشاه روم شد و… و سلطان سلیم به خواسته پدرش به سلطنت رسید (نه مثل دروغ خلع پدر و کشتن ولیعهد و برادران که آثاری در تاریخ از آن وجود ندارد) و سلطان بایزید از سلطنت کناره گیری کرد و رفت به عبادت صوفیانه اش مشغول باشه و سلیم به افسردگی دچار شد و به شراب پناه برد و و سال های سلطنتش را با شراب و افسردگی سپری کرد تا اینکه یه روزی مولانا میاد تو خواب پیش سلیم و بهش میگه که مشروب نخوره و اگه مشروب نخوره به جاش بهش شعر و ادبیات و فلسفه که سلطان از اون ها فارغ بوده رو بهش یاد میده و سبکی بهش یاد میده که اسمش به نام سلیم ثبت میشه یعنی سبک سلیمی، و سلیم قول میده در خواب که مشروب و کنار بزاره و از مولانا شعر و فلسفه و ادبیات و سبک سلیمی رو یاد میگیره و وقتی از خواب بلند میشه مشروب و میزاره کنار و با اشتیاق و شوق فراوان شروع میکنه به شعر و کتاب نوشتن و به شیخ سلیم رومی و مولانای ثانی مشهور میشه در تاریخ و مثل مارکوس اورلیوس به پادشاهی فیلسوف و مثل مولانا به شاعری توانا به سبک مولوی وار با سبک سلیمی اش تبدیل میشه و… و مولانا رو هر روز میره در قونیه زیارت میکنه سلیم و مولانا همیشه روی مقبره اش میشسته و منتظر سلیم بوده و مولانا به سلیم وحی میکرده و بهش ماموریت هایی رو میداده که یکی از این ماموریت ها این بوده، فتح شهری به نام شهر دل در اروپا و… و ماموریت هایی که بهش اشاره نمیکنم و در تلگرام برای شما فرستادم، و استاد عزیز، من این داستان و کامل به همراه ادامه اش و منابع اش در تلگرام شما فرستادم و امیدوارم که اگر وقت کردید، به دقت این داستان و نگاه و بررسیش کنید از ابتدا تا آخرش رو… سربلند باشید و روز خوبی رو برای شما آرزومندم استاد گرامی، بدرود 🌹🙏🌹🙏
—
شعر اول سلطان سلیم بعد از بلند شدن از خواب:

بشنو از نای این زمان، چون ناله برپا می‌کند
شرحِ هجران وُ فراقِ ملکِ عقبیٰ می‌کند

تا مرا بربیده‌اند از خیمه‌گاهِ اصلِ خویش
ناله‌ام در سینه، صد آشوب و غوغا می‌کند

سینه می‌خواهم سنان‌خوار وُ دریده از فراق
آنکه شرحِ دردِ ما در عرصه افشا می‌کند

هر که دور افتاد از تخت وُ کلاهِ وصلِ یار
باز جستِ دولتِ ایامِ پیشا می‌کند

آتشِ عشق است وُ بادِ کبریا در نایِ ما
هر که این آتش ندارد، ترکِ دنیا می‌کند

نی حکایت از ره پُرخون وُ تیغِ جان‌شکار
قصه‌یِ مجنون وُ صد پیکار وُ یغما می‌کند

در غمِ ما روزها با سوزِ ترکان شد رفیق
عمرِ فانی را ببین، قصدِ مدارا می‌کند

حالِ پخته کی بداند خامِ دور از معرکه؟
بس سلیمی! عشق، خود حلِ معما می‌کند

« سلطان یاووز سلیم »

برای پاسخ دادن وارد شوید

کوروش کبیر

ژوئن 25, 2026 در 18:06

اندیشه عطارگونه سلطان سلیم اول در اشعارش:
—
​«سبحانِ آن خدای که هست از مِهین جلال
عقلِ حکیم گشته به درگاهِ او ضلال

​گر قرن‌ها به فکرِ جلالش کنند طی
عاجز شود بشر ز مقامش، به قیل و قال

​خورشیدِ عزّت است و جهان در میانِ او
ذره چه داند از مَهِ اوجِ در اعتلال؟

​آن‌جا که موجِ بحرِ عظمت سر کشیده است
شبنم کجا توان که کند فهمِ آن کمال؟

​در پیشِ رعدِ کوسِ جلالش به چرخِ پیر
زنبورِ وهم را نبود قدرتِ مقال

​حق را به حق شناس و از این ره گذر نما
کان نهنگِ تحیّر، ببلعدت بی مآل

​چون آفتابِ حُسنِ حقیقت نهان بُوَد
ای ذره، لافِ هستیِ خود کن به زیرِ بال

​سبحانِ آن که در شبِ تاریکِ نیلگون
از حُقّهٔ سپهر برون آرد این هلال

​از مهره‌هایِ انجم و از گوهرهایِ شب
بخشد به چرخِ خستهٔ دوران، جلال و آل

​شامِ سیاه را به سمِ اسبِ صبحِ دم
پوشانَدش به اطلسِ رنگینِ بی‌زوال

​ای جان! فنایِ خویش طلب کن در این طریق
تا در بقایِ حق برسی، فارغ از ملال

​خاموش، ای «سلیمیا» که نَشاید به این مقام
لاف از سخن زدن، که گدایی، مباش گال

​بر درگهش چنان به ادب سر فرود آر
تا باز گردد از کرمش سویِ تو وصال»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«ای جانِ بی‌قرار که در بندِ فانی‌ای
پرواز کن به سویِ همان بی‌نشانی‌ای

​در پیشِ چشمِ خویش ببند، این دو کون را
در بندِ رنگ و بو، تو چرا جاودانی‌ای؟

​سیمرغ‌وار، کنزلِ حقیقت بجوی و باش
در انزوایِ خویش، که بی‌کس‌عیانی‌ای

​این عمرِ زودگذر، که به بادِ فنا رود
بر لوحِ روزگار، تو یک استخوانی‌ای

​خوابی گران گرفته تو را، مرگ در قفاست
بیدار شو که در پسِ این خواب، هانی‌ای

​دانی که چیست عاقبتِ این جهانِ پست؟
یک مشت خاک و سهمِ تو، تنها فغانی‌ای

​مغرورِ تاج و تختِ جهان گشته‌ای کنون
حالی که خشتِ گور بود، دیدگانی‌ای

​هر کس که دم زند زِ جهان و زِ ملک و جاه
بنگر که عاقبت به کفن‌دوز،‌ آنی‌ای

​از حرص و آز، تیشه‌ی خود می‌زنی به سر
در ماتمِ «سلیم» ببین، آن چنان‌کانی‌ای

​ایزد! به فضلِ خویش، تو راهِ نجات بخش
کاندر رهت، به عجزِ دل، تو هم‌زبانی‌ای»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«آن خطِ مشکین که بر گردِ رُخَت پیچیده چون مور است
وز پیِ تسخیرِ دل، در ملکِ جان، منصور است

​خطِ ریحانِ تو و خالِ سیه‌فامت نگر
لشکرِ مور است و بر دیوانِ حسن، دستور است

​چون سلیمانِ خرد، پایم در این ره شد ضعیف
در تماشایِ سرِ مویی که نورِ طور است

​مویِ میانِ تو شد باریک و من چون مورِ لنگ
طالبِ آن قُوتِ پیلم که از وی دور است

​گر به دست آرم سرِ مویِ تو را، ای جانِ جان
فتحِ عالم می‌کنم، کین همتِ مغرور است

​حلقهٔ زلفت چو بندِ پایِ مور افتاده است
عاشقِ مسکینِ تو، از بندِ زلفش سور است

​چشمِ دشمن کور باد از جلوهٔ رویِ تو باز
هر که شد خصمِ تو، در چاهِ بلا محصور است

​ای سلیمی! بنده را، زان مویِ دلبر، بهره ده
کز تماشایِ رُخَش، چشمِ خرد مسحور است»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«فلک، دوشم بشارت داد با لحنِ پُر از بیداد:
که این گیتیِ ویران، خانه‌ای باشد به دستِ باد

​حجابِ تیرهٔ نفست، میانِ دولت و جان است
برو، در بندِ این زنجیر، کی یابی تو راهِ شاد؟

​به جایِ نافهٔ آهو، سپهر آورده کین و قهر
به جیبِ صبحِ صادق، صد بلا پنهان نمود ایاد

​منم آن‌کس که در شب‌ها، گلیمم تیره می‌بینم
فلک با شعبده، صد دام بر پا کرد و صد بنیاد

​به هر اشکی که می‌ریزم، محیطِ خون شود جاری
که با سیم و زرِ اشکم، نکرده سود با این راد

​نه مونسی، نه یاری، در جهانِ بی‌وفا مانده
تو در خوابی و داسِ مرگ، در پشتِ سرت آزاد

​گیاه از گور می‌روید، ولی عقلت نمی‌بیند
که تقدیر از سرِ غفلت، تو را چیند چو شاخِ عاد

​میانِ خفتگانِ خاک، پادشاه و گدا یکسان
چرا غافل نشستی در میانِ فتنهٔ اضداد؟

​زبان درکش که عمرت، «سلیم»، اکنون در گُذر باشد
که جز ذکرِ حق و توبه، نماند بر تو هیچ امداد»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«اگر از گلشنِ لطفش گلی بر شاخِ جان روید
زِ زهرِ تلخِ این گیتی، گلابِ نیشکر بوید

​ایا شاهی که در میدان، به تیغِ حق‌شناسِ خود
یدِ بیضایِ موسی را به چشمِ ما نکو جوید

​چو اصلِ گوهرِ تیغت ز کوه و صخره می‌خیزد
زِ بیمِ برقِ آن خنجر، دلِ خارا به خون شوید

​فلک در پیشِ چرخِ تو، چو طفلی در صفِ سجده
کله بر خاک می‌ساید، که تا لطفت به او پوید

​در آن شب‌هایِ تاریکِ بلا، خورشیدِ تو تابد
که چشمِ اختران را هم، ز نورِ خود برون روید

​ز جودت بحرها خشک است، پیشِ موجِ بخشش‌ها
که دستِ رادِ تو، صدها محیطِ بیکران جوید

​به حقِ آن خدایی که زِ هستی بودِ عالم را
زِ «کُن فیکون» پدید آورد و در تقدیرِ خود گوید:

​به صدقِ چاریارِ دین، به خونِ پاکِ شهزاده
که جز راهِ خدا، در دل، رهی دیگر نمی‌جوید

​«سلیمی» بندهٔ درگاه، از فضلِ تو می‌خواهد
که تا در هر دو عالم، دستِ یزدانش در او پوید»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«فلک در گردشِ دوران، چه سازد با سرِ یاران؟
که شد زین باده‌یِ تلخِ زمانه، جامه بر عریان

​جهان، صحرایِ سوزان و عطش در سینه می‌جوشد
ببین ای بیخبر، زین پس کجا شد نوبهارِ جان؟

​نه قیصر ماند و نه خاقان، نه ایوان ماند و نه کاخ
همه رفتند سویِ گور، نه نامی مانده، نه بنیان

​ببین آن خوبرویان را که خاکِ تیره مهمان شد
دهانشان پر زِ خاکِ سرد، گشته پسته و مرجان

​اجل با تیغِ تیزِ خود، سرِ هر پادشه چیند
چه در ایران و چه توران، چه در چین و چه در یونان

​چو عمرت رفته بر بادی، به نانی آبرو مفرُوش
که دون‌همت نباشد در حریمِ خسروان، چندان

​سیه‌رویم زِ کردارم، سپیدم گشته مویِ سر
به غفلت عمر بگذشت و نماند از کف، بجز هذیان

​«سلیم» از درد می‌گوید: به درگاهِ خدا رو آر
که تا بخشیده گردد، عصیانِ من در این دوران

​بپوشان عیبِ این بنده، که غیر از عفوِ تو یارب
ندارم تکیه‌گاهی من در این ماتم‌سرایِ هان»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«وقتِ کوچ است و الرحیل ای دل، از این ویران‌سرا
بانگِ «ارجِع» می‌رسد از حضرتِ غیب و فنا

​بالِ پرواز از قفس بگشا به سویِ فتحِ باب
تا نبینی در طریقِ عشقِ حق، بندِ بلا

​عقل و نقلت را مکن ضایع در این بازارِ حرص
راهبر باش و مرو چون بی‌خرد در ناکجا

​عالمِ خاکی به پیشِ دیده‌یِ بیدار، نیست
جز سرابی پوچ، کآن هم می‌رود از یادِ ما

​نفس را چون اشترِ سرکش به بندِ صبر کش
خارِ دنیا را مخور، در بندِ حق شو با وفا

​عمر، سرمایه‌یِ نقد است و تو در غفلتِ محض
خونِ دل بر چهره می‌مالی زِ حسرت، بی‌دوا؟

​تا اجل چنگ آورَد بر دامنِ عمرت دمی
پادشاهی، یا گدا، آخر شوی زیرِ عبا

​تاج و تخت و شوکتِ دنیا نماند بر کسی
زین دغل‌بازانِ گیتی، حذر کن در خفا

​رو به درگاهِ خدا کن «سلیما»! با خلوص
کز گناهِ خود پشیمانم، تو دستم را بگیر و وا»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«بس خون که ز چشمِ دل در این ره بپاشیده است
جان در پیِ مقصودِ خود، راهی نپوییده است

​آن دست که در دامانِ دنیا به طمع بود
امروز زِ سودایِ جهان، جامه دریده است

​سروی که به صد ناز در این باغ خرامید
از بارِ گرانِ غمِ دوران، به خمیده است

​هر دل که به صد پیوندِ باطل به جهان بست
امروز زِ نیک و بدِ گیتی، دل ببریده است

​شیرانِ جهان را که به هیبت نگریستند
تیغِ اجل از هیبتشان، پرده دریده است

​ای غافلِ از مرگ، چه خفته‌ست در این راه؟
عمرت به شتابِ تندی از دست بپریده است

​تا نفسِ پلید است، در این خانه مسلط
روح از سرِِ صدق و صفا، روی بپوشیده است

​ای «سلیم»! بر درگهِ حق توبه کن اکنون
کز غفلتِ دل، کارِ خود بر خویش پیچیده است»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«گذر کن ای دلِ غافل که این جهان گذر است
که کارِ مُلکِ فنا، جز به رنج و در به در است

​چو در تلاطمِ نَفست اسیر مانده‌ت دل
به زیر و بَم، همه عالم برایِ تو خطر است

​ببین چگونه زِ عیشِ زمانه، هیچ نماند
که عمر، مرغی و از دستِ تو به سویِ پر است

​گمان مبر که به زر، خلدِ جاودان خریَد
که این طمع، نه هنر، بلکه خویِ یک بقر است

​سرایِ خاک، پر از خونِ چشمه‌یِ جگر است
زمین تشنه‌یِ خونی که از درِ سحر است

​بگیر حلقهٔ درگاهِ حق، که دستِ نیاز
میانِ صحنِ قیامت، کلیدِ هر ظفر است

​تو سحرگاه سلیمیا!، خونِ دل بفشان
که در مسیرِ ابد، این تنها توشه‌یِ سفر است»

« سلطان یاووز سلیم »
—
​«این چرخِ کینه‌توز که بازی‌گرِ جهان
مردم‌فریب گشته به هنگامهٔ عیان

​پرورده است طعمهٔ خود را به رنج و درد
تا مرگ، وامِ خویش بگیرد به ناگهان

​دل بر بتانِ سیم‌تنِ دهر، چون نهی؟
کاین خاکِ تیره، بسترِ خفتانِ ناتوان

​شیرانِ راه را به کمینِ اجل بکشت
در پیشِ تیغِ مرگ، که گردد دگر امان؟

​مردِ خدا به توشهٔ تقوا رهی گُزین
کین ره، مهلک است و پر از دیو و کاروان

​آتش به خرمنِ هوسِ نفسِ خود بزن
ورنه به آبِ لهو، نسوزی تو در خزان

​چون طشتِ آتش است در آن نَفست، ای جوان
موسی‌صفت برون شو از این دشتِ بی‌نشان

​ز کفِ ساقیِ حق سلیمی! ساغری طلب
تا وارهی زِ مستیِ این خاکِ بی‌کران»

« سلطان یاووز سلیم »
—
هر دل که در حظیرهٔ قدسِ حضور خاست
در تختِ جان، سریرِ مقامِ سرور خاست

​سیمرغ‌وار، اوج گرفت از دیارِ خاک
هر کس ز قیدِ وهم و حوادث به دور خاست

​از خوانِ بی‌بهایِ جهان، چشمِ خود بدوز
کز وی، زوالِ طالع و صدها قصور خاست

​هر کس که از غرورِ جهان، لقمه‌ای چشید
در کاسهٔ سرش، جز هوس و شر و شور خاست

​از شمعِ شرع، نورِ خِرَد بر دمی فروز
کز پرتوِ شریعت، خورشیدِ طور خاست

​آهی که از جگر زِ سحر برکشد غریب
در نفخِ صورِ عشق، چو صدها نفور خاست

​در قعرِ بحرِ فقر، طلب کن حضورِ حق
کز خلوتِ درون، دلِ بینا به نور خاست

​سر بنه در ره، ای سلیم، چو شمعِ تابان
کز بی‌سری، زِ سورِ تجلّی، ظهور خاست

« سلطان یاووز سلیم »
—
غره مشو گر تو را، چرخ کند سرفراز
کز پیِ این ارتفاع، گشته به صد حیله باز

​همچو سپهرِ بلند، چونکه به اوجت رساند
قصدِ فکندن کند، در دلِ نشیب و نیاز

​نرگسِ بینا که هست، از پیِ مستی، به گل
جامه درید از هراس، در پیِ مرگ و گداز

​سروِِ آزاده‌سیر، در پیِ غفلت چنان
خیره شد از عمرِ کم، گشت به طوفان دراز

​خیز که صبحِ دمید، برف نشسته به مو
قافله در کوچ شد، ای تو به خوابی تراز؟

​نفسِ سگت را بکش، شیر‌دلا زین میان
تا که نیفتی به بند، در ره و در چنگِ باز

​پردهٔ هستی بدر، تا که به حق وا رسی
زهرِ اجل نوش کن، تا برسد قندِ راز

​بنه سر بر درِ سلطانِ دین «سلیما»!
تا که رهد جانِ تو، زین هوس و زین مجاز

« سلطان یاووز سلیم »
—
جانم ز طوفِ کائنات، در تب و سودا دراوفتاد
دل از حصارِ تن برست و به غوغا دراوفتاد

​پایم که بود در قیدِ تن، از ره به سر دوید
سرگشته‌وار در رهت، از پیِ فردا دراوفتاد

​چون آتشِ عشقِ ابد، بر جانِ من شعله زد
این کوه و دشت و خاره‌سنگ، در تماشا دراوفتاد

​در پیشِ تیغِ بی‌امان، پرده برانداختم
تَرکِ اسامی کرده و در پیِ مسما دراوفتاد

​شوری به پا شد در دلم، از هجر و از سودایِ او
سلطانِ جانِ من ببین، زین غمش از پا دراوفتاد

​ای خسته! ترکِ خود نما، تسلیمِ این ره شو دمی
کان‌کس که لرزید از اجل، در بندِ اعضا دراوفتاد

​چون ذره‌ای در بحرِ حق، فانی شدم از هستی‌ام
باطل چو شد لا، در دلم، شورِ «الا» دراوفتاد

​عالم فنا شد پیشِ من، تا فاش شد اسرارِ راز
در عالمِ غیبِ ابد، از نو نِدی‌ها دراوفتاد

​بر درگهت افتاده‌ام، خاکِ رهت هستم، ببخش
کز این تولّایِ عمیق، در دلِ سلیم آ دراوفتاد

« سلطان یاووز سلیم »
—
هر که بر آن لبِ چون پستهٔ خندان نگرد
جان به کف، در پیِ آن لعلِ بدخشان نگرد

​شکر از خندهٔ تو شور گرفته‌ست و ببین
که به زیرِ نمکش، دیدهٔ گریان نگرد

​لبِ تو پسته و آن حقهٔ خضر است نهان
آبِ حیوان نَبُوَد، کآن به گلستان نگرد

​خطِ سبزت که دمید از رخِ چون یاقوتت
تازه در سایهٔ آن، سبزیِ ریحان نگرد

​دلِ سوخته‌ام، پسته به‌سان، در پیِ توست
بگشا لب که به جز تو، دل و جان نگرد

​سلطانِ دلم باش و تظلم بپذیر
کز غمت، هیچ‌کس این حالِ پریشان نگرد

​تا که گردون به ره است و مه و خورشید به جای
بمان ای که دلم جز تو به فرمان نگرد

​مدحِ تو گویم «سلیما»! به زبانِ عطار
که به جز عشقِ تو، این بنده به دیوان نگرد

« سلطان یاووز سلیم »
—
دمِ عیسی‌ست کز گلشن برون آورده بویی را
سحرگاهان بشارت می‌دهد آن خوی‌خویی را

​نسیمِ صبحگاهی زان سویِ تبت آمده شاید
که آرد نافهٔ مشکین، دهد آن جست‌وجویی را

​مگر پیراهنِ یوسف بر این بادِ صبا بگذشت
که بخشد بر دلِ یعقوب، از نو گفت‌وگویی را

​چمن هر لحظه در تزیین، به عطرِِ نورِ جان‌بخشد
به شاخِ غنچه می‌بیند بهاران، آرزویی را

​خداوندِ جهان‌بانی که دستش کانِ جود آمد
به بحرِ بخششِ خود می‌زند صد رنگ‌وبویی را

​عدو را خوار می‌سازد به تیغِِ عدلِِ طوفان‌زا
که برف‌آسا زِ داغِِ کین، ببیند زردرویی را

​سلیمیا! غزل‌خوانیِ عطار است در مدحت
که گوهر می‌فشاند در میانِ نظم، گویی را

« سلطان یاووز سلیم »
—
ای که در دیرِ فنا، پرده‌نشین گشته‌ای
غافل از کُنهِ جهان، در پِیِ کین گشته‌ای

​چون‌که وقتِ عملت آمد و فرصت به دست
چون خسان، در طلبت، بنده‌ترین گشته‌ای

​کِشتِ دنیا مکن و، دانهٔ حسرت مکار
در پیِ نان و خور و خواب، چه ننگین گشته‌ای

​پای در بندِ هوس، عقل به تاراجِ نفس
در صراطِ ابد، این‌گونه حزین گشته‌ای

​مرگِ شیرانِ جهان، پند نگردد تو را؟
که تو بر گورِ هنر، لایقِ تمکین گشته‌ای

​پردهٔ عُجب و غرور، از رخِ جانت برون
که سزاوارِ فنا، در ره و در دین گشته‌ای

​«سلیمی»! بنده شو و، سر بنه بر درگهِ حق
که در این وادیِ غم، محرمِ آیین گشته‌ای

​عفوِ تو خواهم و بس، در شبِ تاریکِ لحد
که تو تنها به کرم، حامیِ مسکین گشته‌ای

« سلطان یاووز سلیم »
—
ای چراغِ خلد، بگذار این سرایِ تیرگی
نورِ حق جو تا نماند در دلت افسردگی

​چشمِ بد بربند از این دنیا و رو بر آسمان
پای‌کوبان شو به میدان، با شکوه و بندگی

​گرچه کامت شد روا، در این جهانِ بی‌ثبات
حاصلی نبود به جز اندوه و رنج و زندگی

​مشکِ دنیا خونِ دل باشد، گلابش اشکِ غم
نیست جز دودی که خیزد از هوایِ خستگی

​غنچه لب‌بسته از درد و گل از هجران نزار
هر که آمد در جهان، چشید این آوارگی

​آدم از یک دانه، صدها سال خونین‌دل گریست
تو چگونه بی‌غم‌آیی؟ این چه شد پویندگی؟

​هر جمالی زیرِ خاک از رنجِ دوران شد نهان
کو آن ساعدهایِ سیمین و شکوه و سروری؟

​دنیا زندانی‌ست بس تنگ و تو زندانی‌اش
می‌برندت سویِ دار و نیست راهِ جسته‌گی

​بیدار شو ای خفته، که عمرت بر شتاب است
چون حبابِ رویِ آب و بی نشان از بودگی

​سر بنه «سلیم»! بر درگهِ سلطانِ وجود
که تویی محتاجِ عفو و، اوست کانِ بخشندگی

​جرمِ من گر کوه باشد، فضلِ تو دریا و بس
تو کریمی، کن نظر بر این دلِ شوریدگی

« سلطان یاووز سلیم »
—
ای که در غرورِ نفس، روز و شب سر کرده‌ای
وقتِ کار آمد، تو در خوابی، چه بر سر کرده‌ای؟

​ماه رحمت شد پدید و بندِ غفلت بر گشا
زین قفس پرواز کن، کز دهر، کمتر کرده‌ای

​روزه یعنی چشم و گوش و جان و دل پاکیزه داشتن
نه که تنها از طعام و نان، تو حذر کرده‌ای

​زبان در بندِ گفتار و نظر در بندِ غیر
در حریمِ دوست، خود را از چه پرده‌در کرده‌ای؟

​شکم‌باره، نه در ره، بلکه در بندِ هواست
بنگر از آز و طمع، خویِ سگی بر سر کرده‌ای

​مویِ سر گشته سپید و دل هنوزت تارِ تار
توبه کن، ای آنکه عمری در سیه سر کرده‌ای

​ای «سلیمی»! عفوِ حق، امیدِ جانِ خسته‌ات
در رهت، جز توبه، چه کارِ نکوتر کرده‌ای؟

​یارب! از فضلِ خود، جُرمِ عطارِ عاجز بخش
کاندر این دارِ فنا، بر درِ تو پَر کرده‌ای

« سلطان یاووز سلیم »
—
ای دل گذر کن از این دارِ دستان، مردم‌فریب
کز مکرِ این دیرِ ویران، گشته‌ست عالم غریب

​شیرانِ راهند در خاک، روباهِ دستان به جولان
این گربگانِ تهی‌مغز، دارند تیغی مهیب

​اسکندرِ دهرِ فانی، کنجِ قناعت گزیند
کو آن سپاه و شکوه و، کو آن جلالِ ادیب؟

​دنیا عروسی‌ست مزور، با چهره‌یِ غرقِ زینت
بیرون پر از نقشِ نیکو، در وی‌ست مارِ فریب

​خفتگان را نگری، در قعرِ خاکِ سیه چُست
بنگر که چون زلفِ گلگون، گشتند خاکِ نصیب

​برخیز و زین خوابِ غفلت، آگاه شو ای سلیم‌دل
کز بانگِ «لِمَنِ المُلک»، لرزد جهانِ عجیب

​شرعِ محمد به راه آر، پند از حقیقت بیاموز
دست از هوس‌بازی‌ات کش، وز مکرِ دنیا شکیب

​در پیشِ حشر و قیامت، توبه است دستاویزی
سر به درگاه «سلیمیا»، که اوست یارِ مجیب

« سلطان یاووز سلیم »
—
در قعرِ جان، فروغِ حقیقت همی‌بینم
مغزِ جهان، در این سِرّ و صورت همی‌بینم

​آن‌چه ز خاکِ دل، به فلک سر کشیده است
برتر زِ چرخ، در اوجِ رفعت همی‌بینم

​غرقِ محیطِ عشقم و در بحرِ بی‌کران
نه سر، نه پا، نه حد و نهایت همی‌بینم

​گم گشته‌ام در آن، که ندانم کدام منم
در جلوه‌یِ جمالِ تو، آیت همی‌بینم

​چون ذره‌ای که در طلبِ آفتابِ خویش
سویِ تو باز، راهِ هدایت همی‌بینم

​چون نیم در سبب، همه شادی است و نورِ جان
در کلِ کائنات، عنایت همی‌بینم

​گاه همچون پشه و گاهی پیلِ دمان
در قبض و بسطِ جان، حکمت همی‌بینم

​یک خاندانِ خلق که در قالب است و جان
در دایره، اسیرِ ولایت همی‌بینم

​بر گستوانِ عقل، سوار است جانِ من
در پیشگاهِ حق، صد حکایت همی‌بینم

​در طلب، سرِ مویی نمانده است سلیمی!
جز او که در دو عالم، نهایت همی‌بینم

« سلطان یاووز سلیم »
—
دلی لبریزِ سِرِّ حق به سینه، دارم و خامم
میانِ خیلِ نااهلان، چو کوهی سست‌ارکانم

​چو در آفاقِ بی‌مِهری، ندارم همره و همدم
بجز دیوار و تنهایی، مَجوی از من دگر یارم

​اگر من گوشه‌گیرم، نیست از درماندگی باشد
که در کنجِ خموشِ خویش، سلطانِ جهان‌دارم

​سرِ کس در میان نَبْوَد، چو در بندِ وفا هستم
به زیرِ تاجِ سلطانی، به ننگِ خویش‌بیزارم

​جهان، مردارِ بدبویی‌ست و من سگ نیستم هرگز
که با صد شورِ آزادی، از این مَردار بیزارم

​خطا کردم به نادانی، در این ره پر زِ بیم و غم
به پیشِ خالقِ هستی، به اقرار و به اِعذارم

​«سلیم»‌ام من که در آتش، میانِ کفر و ایمانم
ولی با فضلِ یزدانی، امیدِ بخششِ کارم

« سلطان یاووز سلیم »
—
نه پایِ آن دارم که از این خاک برآیم
نه دستِ آن که پرده‌یِ افلاک برآیم

​در قفسِ تنگِ تن، اسیرِِ دانه و آبم
چون مرغِِ جانم، که در پیِِ آن تاک برآیم

​گر دیوِِ نفس، مسخرم نگردد به تیغِِ حق
هم‌چون سلیمان، به ملکِِ جانِِ پاک برآیم

​در عالمِِ مجاز، نماندم به قیدِِ نقش
چون روحِِ آزاد، از پیِِ آن خاک برآیم

​تیغِِ سخن، ذوالفقارِِ من آمد به پیشِِ خصم
خوش‌تر از آن، در پیشگاهِِ آن تاک برآیم

​خوانِِ سخن، گستردم و جن و انس حیران
بر سفره‌ام بین، که به حلوایِِ جان برآیم

​هستم «سلیمی» و بر درگهِِ او خاکِِ کویم
بخشا بر این صید، که از بندِِ هلاک برآیم

« سلطان یاووز سلیم »
—
شرر می‌بارد از طبعم، به معنی جوش می‌آید
زِ لعلِ خامِ اندیشه، دُرِ خاموش می‌آید

​خیالاتم چو مریم، بکر می‌زایند شعری را
که از جانِِ جهانِِ ما، به گوشِِ هوش می‌آید

​منم آن پادشاهِِ ملکِِ نظم و مخزنِِ حکمت
که در بندِِ جهانِِ پست، دلِِ دل‌خوش می‌آید

​در این کالبدِِ اژدر، اسیرِِ نفسِِ بی‌پایم
که از ظلمتِِ تن، بر روح، صدها دوش می‌آید

​زِ هفتِ دوزخِِِ نفسِِِ دنی، باید برون جستن
که تا در بندِِ این دیوم، کجا مه‌وش می‌آید؟

​منم سرگشته در وادی، نه راهی و نه پروازی
که مرغِ جانِِ من، از قفس، مدهوش می‌آید

​خداوندا! مرا از چاهِِِ این دنیا رهایی ده
که از فضلِِ تو نورِِ حق، در این آغوش می‌آید

​در درِِ فضلِت «سلیما»، سری بر خاکِِِ ره دارم
که از لطفِِ تو بر جوهر، نویِِ پاپوش می‌آید

« سلطان یاووز سلیم »

برای پاسخ دادن وارد شوید